🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:23:56 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनुशयी
anuśayī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनुशयी १ वि॰ [सं॰ अनुशयिन्]
१. बैरि । द्वेषी ।
२. झगड़ालु ।
३. पश्चात्तापयुक्त । पछतानेवाला ।
४. चरणों पर पड़कर प्रणाम करनेवाला ।
५. अनुरक्त । लीन आसक्त ।
६. कर्मफल का भोक्ता (को॰) ।
अनुशयी २ संज्ञा पुं॰ वह राजकर्मचारी जो दान संबंधी झगड़ों का निर्णय करता था (अर्थ॰) ।
अनुशयी ३ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰अनुशय+ई] रोगविशेष । एक प्रकार की फुंसी जो पैर में होती है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनु-शयी f. a disease of the feet, a boil or abscess on the upper part
a boil on the head.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (39,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुशयी स्त्री अनुशय्यते पश्चात्तप्यतेऽस्याम् । अनु + शीङ्- अधिकरणे अच् गौरा० ङीष् । पादरोगभेदे, “हरेदनु- शयीं वैद्यः क्रियया श्लेष्मविद्रधेरिति” भावप्रकाशः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0187,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुशयी, स्त्री, (अनुशय्यते अनुतप्यतेऽनया, अनु + शी + अच्, गौरादित्वात् ङीष् ।) क्षुद्ररोगान्त- र्गतपादरोगविशेषः । तस्य लक्षणं । यथा, -- “गम्भीरामल्पसंरम्भां सवर्णामुपरिस्थितां । पादस्यानुशयीं तान्तु विद्यादन्तःप्रपाकिनीं” ॥ इति माधवकरः ॥ तच्चिकित्सा यथा, -- “हरेदनुशयीं वैद्यः क्रियया श्लेष्मविद्रधेः” । इति भावप्रकाशः ॥
अनुशयी, [न्] त्रि, (अनु + शी + इनि ।) दण्ड- वत्प्रणामैश्चरणमूले शेते यः । यथा । “यं संपद्य जहात्यजामनुशयी सुप्तः कुलायं यथा” । इति श्रीभागवतं ॥ (अत्यर्थमासक्तः । अनुरक्तः । पश्चा- त्तापयुक्तः । अनुशोचनपरः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-051-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें