🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:34:44 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनुसार
anusāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनुसार १ क्रि॰ वि॰ [सं॰]
१. अनुकूल । मुआफिक । उ॰—कहउँ नामु बड़ रात तें निज बिचार अनिसार । —मानस, १ ।२३ ।
२. सदृश ।समान । मुताबिक । जैसे—मैंने आपकी आज्ञा के अनुसार ही काम किया है (शब्द॰) । विशेष—संस्कृत में यह शब्द संज्ञा है पर हिंदी में इसका प्रयोग क्रियाविशेषणवत् होता है ।
अनुसार २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
२. पीछे पीछे चलना । अनुसरण ।
२. अनुकूल आचरण ।
३. किसी वस्तु की स्वाभाविक प्रकृति या स्थिति ।
४. प्रथा । परंपरा ।
५. अभ्यास । अनुकुल [को॰] ।
अनुसार ३ संज्ञा पु॰ [सं॰अनुस्वार] दे॰ अनुस्वार । उ॰—अनुसार से उतपती नीरजन, नीरंजन से उतपती जीव ।—रामानद॰, पृ॰३० ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनु-सार अनु-सारिन्, &c. See under अनु-√ सृ below.
अनु-सार m. going after, following
custom, usage
nature, natural state or condition of anything
prevalence, currency
received or established authority, especially of codes of law
accordance, conformity to usage
consequence, result
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (41,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनुसारः 1 Going after, following (fig. also); pursuit; व्याधानुसारचकिता हरिणीव यासि Mk. 1. 17; शब्दानुसारेण अवलोक्य Ś. 7 looking in the direction of the sound; कपटानुसारकुशलः Mk. 9. 5 following up or tracing fraud. --2 Conformity to, accordance with, suitability, conformity to usage; किरणानुसारगलितेन K. 137, 194, 204; धर्मशास्त्रानुसारेण Y. 2. 1. --3 Custom, usage, established practice; अनुसारादधिका (वृद्धिः) Ms. 8. 152. --4 Received or [] established authority, especially of codes of law. --5 Nature, natural condition of anything. --6 Currency, prevalence. --7 Consequence, result.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0085-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुसार पु० अनु + सृ--घञ् । अनुसरणे, “धर्मशास्त्रानु- सारेण क्रोधलोभविवर्जितः” इति या० स्मृतिः । “कृतानु- सारादधिका व्यातारक्ता न सिध्यतीति” मनुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0189,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुसारः, पुं, (अनु + सृ + भावे घञ् ।) अनुसरणं । अनुयानं । अनुक्रमः । यथा, -- “अथ लौहविधिं वक्ष्ये लौहशास्त्रानुसारतः” । इति वैद्यकसुखबोधः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-052-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अनुसार" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें