🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:59:30 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अन्वेषण
anveṣaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अन्वेषण संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ अन्वेषण, वि॰ अन्वोषइत, अन्वेषी, अन्वेष्टा] अनुसंधान । खोज । ढूँढ़ । तलाश ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्व्-एष, अस्, m. [Śāk.] or अन्व्-एषण, अम्, आ, n., f. seeking for, searching, investigating.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (47,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्वेषः, --षणं --णा Search after, seeking for, inquiry into or after, looking out for, watching; वयं तत्त्वान्वेषान्मधुकर हताः Ś. 1. 24; न्याय ˚णतत्परौ Pt. 3. 91; रंध्रान्वेषणदक्षाणां द्विषां R. 12. 11; अस्यैवान्वेषणा वर्तते V. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0102-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्वेषण न० अनु + इष--भावे ल्युट् । अनुसन्धाने गवेषणे नष्टद्रव्यस्य दर्शनाय लाभाय वा व्यापारभेदे । “रन्ध्रान्वेषण- दक्षाणां द्विषामामिषतां ययौ” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0220,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्वेषणं, क्ली, (अनु + इष् + ल्युट्) अन्वेषणा । अनुसन्धानं । यथा । “सुग्रीवो राममित्रं क्व जनकतनयान्वेषणे प्रेषितोऽहं” । इति महाना- टकम् । (“दोषान्वेषणमेव मत्सरयुषां नैसर्गिको दुर्ग्रहः” । इत्युद्भटः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-062-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अन्वेषण" आता है (18)
गवेषणा खोज । अन्वेषण । तलाश । छानबीन । विशेष—प्राचीन काल में अर्यों का सर्वस्…परिष्टि खोज । अन्वेषणपर्येषण अन्वेषण । छानबीन । खोजविमार्गण अन्वेषण । खोज । तलाशपरिमार्गण खोजने या ढूँढ़ने का कार्य । खोजना । ढूँढ़ना । अन्वेषण । अनुसंधानपर्येष्टि अन्वेषण । खोज । तलाश । पूछताछविचिन्वत्क अन्वेषण । तलाश । खोजतलाश खोज । ढूँढ़ढाँढ़ । अन्वेषण । अनुसंधानतहकीकात किसी विषय या घटना की ठीक ठीक बातों की कोज । अनुसंधान । अन्वेषण । जाँच …मृगणा अपहृत धन की खोजसंधान धनुष पर बाण चढ़ाने की क्रिया । लक्ष्य करने का व्यापार । निशाना लगानानिरूपण प्रकाशसमीक्ष अच्छी तरह देखने की क्रियाअनुसंधान पश्चादगमन । पीछे लगनासंवीक्षण इधर उधर देखने की क्रिया । अवलोकनसमीक्षण दर्शन । देखनाविचय एकत्र करना । इकट्ठा करना । जमा करनासंघानी एक में मिलने या मिश्रित होने की क्रिया । मिलन
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬