🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:44:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अपहार
apahāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
हरण/कमी (3.2.16) अपचय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अपहार संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ अपहारक, अपहार, अपहारित, अपहार्य]
१. चोरी । लूट ।
२. छिपांव । संगोपन ।
३. ले जाना (को॰) ।
४. दूसरे की संपत्ति खर्च करना । पराया माल उड़ाना (को॰) ।
५. हानि । क्षति (को॰) ।
६. प्राप्त करना । साना [को॰] प्राप्ति [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अप-हार m. taking away, stealing
spending another person's property
secreting, concealment, e.g. आत्मापहारं √ 1. कृ, to conceal one's real character, Śāk.
a thief, L.
a shark or a crocodile, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (53,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अपहारः 1 Taking or carrying away, stealing, plundering, removing, killing, destroying; कर्णनासापहारेण भगिनी मे विरूपिता Rām. by the cutting of ears and nose; निद्रापहार, विष˚. --2 Concealing, dissembling; कथमात्मापहारं करोमि Ś. 1 how shall I dissemble myself, conceal my real name and character; see अपहारक below. --3 Spending or using another's property. --4 Loss, damage.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0114-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अपहार पु० अप + हृ--घञ् । १ चौर्य्ये २ अपहरणे, ३ अपनयने । “कर्णनासापहारेण भगिनी मे विरूपितेति” रामा० स्वाम्य- नुपकारिधनव्यये “नापहारं स्त्रियः कुर्य्युः पतिरिक्थात् कथञ्चनेति” स्मृतिः । “अपहारश्च धनस्वाम्यनुपयोगे भव- तीति” दायभागः । ४ अपचये, ५ हानौ, ६ सङ्गोपने च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0240,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अपहारः, पुं, (अप + हृ + भावे घञ् ।) अपचयः । हानिः । इत्यमरः ॥ अपहरणं । चौर्य्यं । संगोपनं । [] धनस्वाम्यनुपयोगिव्ययः । इति दायभागः ॥ (वि नाशः । “कर्णनासापहारेण भगिनी मे विरूपिता” । इति रामायणे । स्तेयं । यद्धान्यापहारादिकं कर्म्म द्रव्यस्वामिसमक्षं बलात्कृतं तत्साहसं स्यात् । इति कल्लूकभट्टः । निह्णवः । “कथं वा आत्मनः अपहारं करोमि” । इति शाकुन्तले ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-067-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें