🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:21:27 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अपहारक
apahāraka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अपहारक १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ अपहारिका] छीननेवाला । बलात् हरनेवाला ।
अपहारक २ संज्ञा पुं॰ डाकू । चोर । लुटेरा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अप-हारक mfn. one who takes away, seizes, steals, &c.
a plunderer, a thief (cf. आत्मापहारक, वाग्-अपहारक.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (53,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अपहारक, --हारिन् a. One who or that which takes away, steals, re [] moves, destroys, conceals &c. (usually in comp.); जालापहारिणः H. 1; परद्रव्य˚ plunderer, thief; परवित्त˚; वागपहारकः Ms. 11. 51; Y. 3. 210; Ms. 4. 255; 2. 88. --कः A robber, thief.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0115-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अपहारक त्रि० अप + हृ--ण्वुल् । १ चौर्य्यकर्त्तरि २ अपसारण कर्त्तरि ३ सङ्गोपक ४ स्थानान्तरापकर्षके च । “जालापहार- कान् पक्षिण” इति हितो० । अपहारकभेदाश्च मनुना दर्शिताः “द्विविधांस्तस्करान् विद्यात् परद्रव्यापहारकान् । प्रका- शांश्चाप्रकाशांश्च चारचक्षुर्महीपतिः । प्रकाशवञ्चकास्तेषां नानापण्योपजीविनः । प्रच्छन्नवञ्चकास्त्वेते ये स्तेनाटविका- दयः । उत्कोचकाश्चौपधिकावञ्चकाः कितवास्तथा । मङ्गला- देशवृत्ताश्च भद्राश्चैक्षणिकैः सह । असम्यक्कारिणश्चैव महा- त्राश्चिकित्सकाः । शिल्पोपचारयुक्ताश्च निपुणाः पण्य- योषितः । एवमादीन् विजानीयात् प्रकाशांल्लोककण्ट- कान्! “निगूढचारिणश्चान्याननार्य्यानार्य्यलिङ्गिन” इति ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0240,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अपहारकः, त्रि, (अप + हृ + ण्वुल् ।) अपहारी । अपहरणकर्त्ता । यथा, -- “परापवादनिरतः परद्रव्यापहारकः” । इति पुराणं ॥ (“द्विविधान् तस्करान् विद्यात् परद्रव्यापहारकान् प्रकाशांश्चाप्रकाशांश्च चारचक्षुर्महीपतिः” ॥ “अन्नहर्त्तामयावित्वं मौक्यं वागपहारकः । वस्त्रापहारकः श्वैत्रं पङ्गुतामश्वहारकः” ॥ इति मनुः । चौरः । “योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा सत्सु भाषते । स पापकृत्तमोलोके स्वेन आत्मापहारकः” । इति मनुः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-067-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें