🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:58:25 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अप्रकाश
aprakāśa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अप्रकाश १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. प्रकाश का अभाव । अंधकार ।
२. गुप्त बात । रहस्य (को॰) ।
अप्रकाश २ वि॰
१. प्रकाशहीन । अंधकारपूर्ण ।
२. अप्रकट । गुह्य ।
३. स्वतः प्रकाशित [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-प्रकाश mf(आ)n. not shining, dark
not visible, hidden, secret, Mn.
not manifest or evident
अ-प्रकाश m. indistinctness, darkness, Ragh. i, 68.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (57,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अप्रकाश a. 1 Not shining or bright, dark, wanting in brightness (fig. also); प्रकाशश्चाप्रकाशश्च लोकालोकं इवाचलः R. 1. 68. --2 Selfilluminated. --3 Hidden, secret, concealed; Ms. 8. 251; 9. 256. --शं, --शे ind. In secret, secretly; अहमप्रकाशे तिष्ठामि M. 4; सत्यवत्या हस्तेऽप्रकाशं निक्षिप्तः V. 5 secretly. --शः Indistinctness, secrecy; a secret.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0121-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अप्रकाश पु० न प्रकाशः अभावे न० त० । प्रकाशाभावे गोपने “अप्रकाशक्रये क्रेतुः स्वामिनश्चाप्यरक्षणादिति” प्रा० त० ना० । न० ब० । “प्रकाशशून्ये त्रि० “प्रकाशांश्चाप्रका- शांश्च तस्करान् द्विविधान् विदुः” मनुः । अप्रकाशचौराश्च अपहर्त्तृशब्दे मनूक्ताः १५४ पृष्ठे दृश्याः । “प्रकाशश्चाप्रका- शश्च लोकालोक इवाचल” इति रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0258,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अप्रकाशः, पुं, (न प्रकाशः नञ्समासः ।) प्रकाशा- भावः । तत्पर्य्यायः । जनान्तिकं २ । इति त्रि- काण्डशेषः ॥ (गुप्तः । अप्रकाशितः । गूढः । “द्विविधांस्तस्करान् विद्यात् परद्रव्यापहारकान् । प्रकाशांश्चाप्रकाशांश्च चारचक्षुर्महीपतिः” ॥ इति मनुः । न प्रकाशते इति अप्रकाशः, पचा- द्यच् । अन्धकारावृतः । अदृश्यः । “प्रकाशश्चाप्रकाशश्च लोकालोक इवाचलः” । इति रघुवंशे । निहितः । प्रच्छादितः । प्रोथितः । “यानि चैवंप्रकाराणि कालाद्भमिर्न भक्षयेत् । तानि सन्धिषु सीमायामप्रकाशानि कारयेत्” ॥ इति मनुः । रहसि । परोक्षं । “नाततायिबधे दोषो हन्तुर्भवति कश्चनः । प्रकाशं वा प्रकाशं वा मन्युस्तम्मन्युमृच्छति” ॥ इति मनुः ।) तद्विशिष्टे त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-069-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें