🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:58:49 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभिख्या
abhikhyā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभिख्या संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. नाम । यश । कीर्ति ।
२. शोभा ।
३. कुख्याति (को॰) ।
४. महात्म्य । महिमा (को॰) । बुद्धि । धी (को॰) ।
५. नाम (को॰) ।
६. पुकारना । संबोधन ।
७. बताना । कहना (को॰) ।
८. शब्द । पर्याय (को॰) । व्यक्ति [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अभि-√ ख्या (Subj. 1. 2. 3. sg. -ख्यम्, -ख्यस् and -ख्यस्, -ख्यत्; impf. 3. sg. अभ्य् अख्यत् ; ind.p. -ख्याय) to see, view, perceive, RV.; to cast a kind or gracious look upon any one, to be gracious, RV.; (impf. 3. pl. अभि अख्यन्), TS. : Caus. -ख्यापयति, to make known, Mn. &c.
2. अभि-ख्या f. a gracious look, RV. x, 112, 10
splendour, RV. i, 148, 5 & viii, 23, 5
beauty, Ragh. &c.
fame, glory, Kathās.
telling, L.
‘calling, addressing’, a name, appellation.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (61,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभिख्या {c2c} P. Ved. 1 To see, perceive, view. --2 To be gracious, look graciously. --Caus. (ख्यापयति) To tell, declare, make known, proclaim; कलहकंटक इत्यभिख्यापिताख्यः Dk. 136; 171; Ms. 8. 205, 9. 262.
अभिख्या a. [कर्तरि क्विप्] Going towards; well-known, celebrated. --ख्या [ख्या-अङ्] 1 (a) Splendour, beauty, lustre; काप्यभिख्या तयोरासीद् व्रजतोः शुद्धवेषयोः R. 1. 46; सूर्यापाये न खलु कमलं पुष्यति स्वामभिख्यां Me. 80; Ku. 1. 43; 7. 18. (b) Look, view, appearance, [] aspect (Ved.). --2 Telling, declaring. --3 Calling, addressing. --4 A name, appellation. --5 A word, synonym. --6 Fame, glory; notoriety (in a bad sense); greatness (माहात्म्यं). --7 Intellect (Nir.).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0127-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिख्या स्त्री अभि + ख्या--अङ् । १ अभिधाने, २ शोभायां “काप्यभिख्या तयोरासीत् व्रजतोः शुद्धवेशयोः रघुः । ३ कीर्त्तौ ४ अभितः ख्यातौ, ५ माहात्म्ये “अन्धा अपश्या- नदभन्नभिख्याम्” ऋ० १, १४८, ५ “अभिख्यामभितः ख्यातिं माहात्म्यं वा” भा० । कर्त्तरि क्विप् । ६ अंभितो गन्तरि” ७ प्रसिद्धे च “अभिख्या भासा वृहता शुशुक्कनिः” ऋ० ८, २३, ५ “अभिख्या अभिमुखं गच्छन्त्याऽभितः प्रसि- द्धया वा भासा” भा० धातोरातोलोपात् रूपम् । ८ प्रज्ञायां निरु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0284,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिख्या, स्त्री, (अभि + ख्या + अङ् ।) नाम । शोभा । कीर्त्तिः । इति मेदिनी ॥ आख्यानं । इति शब्दरत्नावली ॥ (शोभा । सौन्दर्य्यं । रमैति रघुवंशे । णीयता । “काप्यभिख्या तयोरासीत् व्रजतोः शुद्धवेशयोः” । “कामप्यमिख्यां स्फुरितैरपुष्य- दासन्नलावण्यफलोऽधरोष्ठः” । इति कुमारसम्भवे । यशः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-072-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अभिख्या" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें