🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:26:34 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभिचार
abhicāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(तन्त्र से) मारण आदि (3.2.19)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभिचार संज्ञा पुं॰ [सं॰] अथर्ववेदोक्त मंत्र यंत्र द्वार मारण और उच्चाटन आदि हिंसा कर्म । पुरश्चरण ।
२. तंत्र के प्रयोग, जो छ:प्रकार के होते हैं— मारण, मोहन, स्तंभन विद्वेषण, उच्चाटन और वशीकरण । स्मृति मे इन कर्मों का उपपातकों में माना गया है । उ॰—उसकी आँखों में अभिचार का संकेत है; मुस्कुराहट में विनाश की सूचना हैं । —स्कंद॰, पृ॰ २९ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभि-चार m. exorcising, incantation, employment of spells for a malevolent purpose, AV. &c.
magic (one of the Upapātakas or minor crimes).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (62,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभिचारः 1 Exorcising, enchanting employment of magical spells for malevolent purposes; magic itself (being regarded as one of the Upapātakas or minor sins); अभिचारेषु सर्वेषु कर्तव्यो द्विशतो दमः Ms. 9. 290; 11. 64, 198; K. 109; Mv. 1. 62. --2 Killing. --Comp. --कल्पः N. of a work on incantations regarded as part of the Atharvaveda. --ज्वरः a fever caused by magical spells. --मंत्रः a magical formula, [] an incantation or formula for working a charm; Śi. 7. 58. --यज्ञः, --होमः a sacrifice made for magical purposes.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0128-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिचार पु० अभि--आभिमुख्येन कृत्याजननार्थं चारः अभि + चर--भावे घञ् । १ शत्रुबघोत्पादककृत्याजनके मूल- कर्मणि “श्येनेनाभिचरन् यजेतेति” विहिते श्येनया- गादौ । “अमिचारेषु संर्व्वेषु कर्त्तव्यो द्विशतोदमः” “अभिचारमहीनञ्च त्रिभिः कृच्छ्रैर्व्यपोहति” इति च मनुः “अभिचारक्रियाक्रूरैकप्रकृतयः पुरोधसः” काद० । अभि- चाराय हितं स प्रयोजनमस्य बा ठञ् । आभिचारिकः । १ तत्रहितकर्म्मादौ २ तत्रत्यमन्त्रादौ च त्रि० स्त्रियां ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0286,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिचारः, पुं, (आभिमुख्येन शत्रुबधार्थं चारः कार्य्यकरणं अभि + चर + भावे घञ् ।) हिंसा- कर्म्म । इत्यमरः ॥ अथर्व्ववेदोक्तमन्त्रयेन्त्रादि- निष्पादितमारणोच्चाटनादिहिंसात्मककर्म । इति भरतः ॥ मारणादिफलकतान्त्रिकप्रयोगविशेषः । स षड्विधः । मारणं १ मोहनं २ स्तम्भनं ३ विद्वेषणं ४ उच्चाटनं ५ वशीकरणं ६ । इति तन्त्रसारः ॥ उपपातकविशेषः । इति प्रायश्चित्त- विवेकः ॥ स तु श्येनादियज्ञेनानपराधस्य मारणं । इति कुल्लूकभट्टः ॥ यथा, -- [] “हिंसौषधीनां स्त्र्याजीवोऽभिचारोमूलकर्मच” । इति मनौ ११ अध्यायः ॥ * ॥ अथाभिचारः । “ओँ विरुद्धे रूपिणि चण्डिके वैरिणममुकं देहि देहि स्वाहा” । इति खड्गमभिमन्त्र्य खङ्गमन्त्रांश्च पठित्वा खड्गं संपूज्य छागादिकममुकोऽसि इति वैरिनाम्नाभिमन्त्र्य रक्तसूत्रेण त्रिधा मुखं बद्ध्वा वैरिनाम्ना प्राणप्रतिष्ठां कृत्वा । “ओँ अयं स वैरी यो द्वेष्टि तमिमं पशुरूपिणं । विनाशय महादेवि स्फें स्फें खादय खादय” ॥ इति पठित्वा बलिशिरसि पुष्पं दत्त्वा बलिमन्त्रं पठित्वा बलिं संपूज्य अद्याश्विने मासि महा- नवम्यां अमुकगोत्रोऽमुकदेवशर्म्मा अमुकशत्रु- नाशाय इमं छागं महिषं वा अमुकदैवतं भग- वत्यै दुर्गायै तुभ्यमहं सम्प्रददे । इत्युत्सृज्य आं क्रूं फट् इति छित्त्वा मूलं पठित्वा एतद्रुधिरं दुर्गायै नमः । इति रक्तं शिरश्च दत्त्वा अष्टाङ्गमांसै- र्होमं मूलमन्त्रेण कुर्य्यादिति तन्त्रसारः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-073-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अभिचार" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें