🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:03:04 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभिजित
abhijita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभिजित १ वि॰ [सं॰ अभिजित्]
१. विजयी ।
२. अभिजित् नक्षत्र में उत्पन्न (को॰) ।
अभिजित २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. दिन का आठवाँ मुहूर्त । दोपहर के पौने बारह बजे से लेकर साढ़े बारह बजे तक का श्राद्ध के लिये उपयुक्त समय ।
२. एक नक्षत्र जिसमें तीन तारे मिलकर सिंघाड़े के आकर होते हैं ।
३. उत्तराषाढ़ा नक्षत्र के अंतिम १५ दंड़ तथा श्रवण नश्रत्र के प्रथम चार दंड़ । उ७— नौमी तिथि मधुमास पुनीता । सुकल पच्छ प्रनिजित हरि प्रीता ।—मानस, १ ।१९१ ।
४. विष्णु (को॰) ।
५. एक यज्ञ (को॰) ।
६. एक लग्न का नाम (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभि-जित m. N. of a Nakṣatra (see अभिजित्), MBh.
of the eighth Muhūrta (see अभि-जित्), MBh.; Hariv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (62,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभिजितः N. of an asterism or the Muhūrta indicated by it; मुहूर्तेऽ भिजिते प्राप्ते सार्धरात्रे विभूषिते । देवक्यजनयद्विष्णुं यशोदा तां तु कन्यकां ॥ V. P.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0129-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिजित पु० अमिजीयादन्यान् संज्ञायामाशोर्व्वादे देवरा- तादिवत् क्तच् । अर्द्धरात्रसम्बन्धिनि मुहूर्त्ते “अहं त्वभिजिते योगे निशाया यौवने स्थिते । अर्द्ध्वरात्रे करिष्यामि गर्भमोक्षं यथासुखम्” । मुहूर्त्तेऽभिजिते प्राप्ते सार्द्ध्वरात्रे विभूषिते देवक्यजनयद्विष्णुं यशोदा तान्तु कन्यकाम् विष्णु पुं० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0288,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें