🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:17:27 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभिरूप
abhirūpa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभिरूप २ संज्ञा पुं॰
१. शिव ।
२. विष्णु ।
३. कामदेव ।
४. चंद्रमा ।
५. पंडित ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभि-रूप mf(आ)n. corresponding with (dat.), conformable to, ŚBr.; AitBr.
pleasing, handsome, beautiful, AV. viii, 9, 9; Mn. &c.
wise, learned, Mn. iii, 144; Śāk.
अभि-रूप m. the moon, L.
Śiva, L.
Viṣṇu, L.
Kāmadeva, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (68,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभिरूप a. [अभिगतो रूपं] 1 Corresponding with, conformable or suitable to, congruous; अभिरूपमस्या वयसो वल्कलं Ś. 1. v. l. --2 Pleasing, delightful, handsome, charming, beautiful, well-formed; अभिरूपेणापि स्वदारसंतुष्टेन K. 51; उत्कृष्टायाभिरूपाय वराय सदृशाय च (कन्यां दद्यात्) Ms. 9. 88. --3 Dear to, beloved or liked by, favourite; यो यः प्रदेशः सख्या मेऽभिरूपः Ś. 6. --4 Learned, wise, enlightened; अभिरूपभूयिष्ठा परिषदियं Ś. 1; K. 78; Ms. 3. 144. --पः 1 The moon. --2 Śiva. --3 Viṣṇu. --4 Cupid, --Comp. --पतिः ‘having an agreeable husband,’ N. of a fast or rite performed to secure a good husband in the next world; Mk. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0137-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिरूप त्रि० अभिरूपयति सर्वं स्वात्मकं करोति चु० रूप- अच् । १ शिवे, २ विष्णौ च । अभिरूपयति निरूप- यति । ३ पण्डिते । उत्कृष्टं रूपं यस्य । ४ कन्दर्पे, ५ चन्द्रे च । ६ मनोहरे त्रि० । “उत्कृष्टायाभिरूपाय वराय सदृ- शाय च” मनुः । “अभिरूपगुणभूयिष्ठा परिषत्” शकु० ७ अनुरूपे त्रि० “काममनभिरूप्रमस्या वयसो वल्कलम्” शकु० । अभिरूपस्य भावः मनोज्ञा० वुञ् आभि- रूपकम् ष्यञ् आभिरूप्यञ्च सौन्दर्य्यादौ न० । “अर्च- कस्य तपोयोगादर्चनस्यातिशायनात् । आभिरूप्याच्च विम्बानां देवः सान्निध्यमृच्छति” ति० त० पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0298,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिरूप, पुं, (अभिलक्ष्यं रूपमस्य ।) पण्डितः । इति हेमचन्द्रः ॥ कामदेवः । चन्द्रः । शिवः । विष्णुः । इति शब्दरत्नावली ॥
अभिरूपः, त्रि, (अभिरूपयति शास्त्रार्थं निरूप- यति, अभिरूप + णिच् + अच् ।) मनोहरः । पण्डितः । इति मेदिनी ॥ (“इयं हि रसभाव- विशेषदीक्षागुरोः विक्रमादित्यस्याभिरूपभूयिष्ठा परिषद्” । इति शाकुन्तले ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-075-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें