🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:09:28 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभीक
abhīka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कामी के और नाम (3.1.24) कम्र · कामयिता · कमन · कामन · अभिक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभीक १ वि॰ [सं॰]
१. निर्भय । निड़र ।
२. निष्ठुर । कठोरहृदय ।
३. उस्तुक । इच्छुक ।
४. भयानक (को॰) ।
५. कामुक । लंपट ।
६. अभिगत । प्राप्त (को॰) ।
अभीक २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. प्रेमी । पति ।
२. स्वामी । मलिक ।
३. कवि ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अ-भीक mfn. fearless, L.
2. अभीक mfn. (= अभिक, q.v.), longing after, lustful, libidinous, Pāṇ. v, 2, 74
अभीक m. a lover
a master, L.
a poet, L.
3. अभीक n. (fr. अभि-अञ्च्; cf. अनूक), meeting together, collision, RV. ix, 92, 5
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (74,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभि(भी)क a. [अभि-कन् निपातोयं; P. V. 2. 74] {1} Lustful, libidinous, voluptuous; सोधिकारमभिकः कुलोचितं काश्चन स्वयमवर्तयत्समाः R. 19. 4; अपि सिंचेः कृशानौ त्वं दर्पं मय्यपि योऽभिकः Bk. 8. 92. --कः A lover, voluptuous person.
अभीक a. [For ety. see अभिक] 1 Longing after, desirous, anxious. --2 Lustful, libidinous, voluptuous; मेदस्विनः सरभसोपगतानभीकान् Śi. 5. 64. --3 Fearless. --4 Gone to (अभिगत). --5 Dreadful. --कः 1 A lover, husband. --2 A poet. --3 A master. --कं Ved. 1 Proximity, nearness. --2 Collision; combat, encounter, opposition. The form अभीके frequently occurs in the Vedas in the sense of (a) near; (b) at the same [] time or place, at the right time, just in time; (c) in a moment, instantaneously, or (used like a preposition with abl.), (d) from, out of; (e) on account of, with regard to; (f.) from.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0127-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभीक त्रि० अभि + कन् “अनुकाभिकाभीकाः कमयिता” पा० नि० । १ कामयमाने “मेदस्विनः सरभसोपगतानभीकान्” माघः । २ क्रूरे ३ उत्सुके च । आभिमुख्येन कायति प्रकाशते दीर्घः । ४ समीपे “प्रतङ्गावयो वहन्त्वरुषामभीके” ऋ० १, ११८, ५, “अभीकेगृहसमीपे” भा० । ४ अभि + इण + कक् । ५ अभिगते त्रि० “यामन्नुरुष्यतामभीके” ऋ० ७, ८६, १, “अभीके अभिगते” भा० । ६ कवौ ७ स्वामिनि च त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0307,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभीकः, पुं, (अभि + कन्, “अनुकाभिकाभीकाः कामयिता” इति पाणिनिसूत्रम् ।) कविः । इति मेदिनी ॥ स्वामी ॥ इति हलायुधः ॥ (पतिः । कामुकः । कामी । “ददृशे पर्णशालायां राक्षस्याभीकयाथ सः” । इति भट्टिकाव्ये । उत्सुकः । क्रूरः । निष्ठुरः । निर्भयः । निःशङ्कः । (“अभीकः कामुके क्रूरे निर्भये त्रिषुना कवौ” । इति मेदिनी ।)
अभीकः, त्रि, (अभि + कन् ।) कामुकः । क्रूरः । उत्सुकः । निर्भयः । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-078-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें