🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:24:11 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कमन
kamana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कामी के और नाम (3.1.24) कम्र · कामयिता · अभीक · कामन · अभिक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कमन १ वि॰ [सं॰]
१. कामुक । कामी ।
२. कांक्षी । सुंदर [को॰] ।
कमन २ संज्ञा पुं॰
१. कामदेव ।
२. अशोक वृक्ष ।
३. ब्रह्मा [को॰] ।
कमन ३ सर्व [हिं॰ कौन] दे॰ कौन । उ॰—हति तुरय पदादि पयभर कमन सहि ओ रे ।—विद्यापति, पृ॰ ९ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कमन mf(आ)n. wishing for, desirous, libidinous, L.
beautiful, desirable, lovely, BhP.
कमन m. N. of Kāma, L.
of Brahmā, L.
Jonesia Asoka, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (252,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कमन a. [कम्-युच्] 1 Lustful, libidinous. --2 Wishing for, desirous; Śi. 6. 74. --3 Lovely, beautiful. --नः 1 Cupid, the god of love. --2 The Aśoka tree. --3 N. of Brahmā. --4 A Brāhmaṇa. --Comp. --छदः a heron (having beautiful plumage).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0378-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कमन त्रि० कम--णिङभावे ताच्छील्ये युच् । १ कमनीये अ- भिरूपे २ कामुके च मेदि० । “कम्रा कमना युवतिः” सि० कौ० । कमनच्छदः । “त्रिभुवनकमनं तमालवर्ण्णं रविकरगौरवराम्बरं दधानम्” (वपुः) भाग० १, ९, ३१ । करणे युच् । ३ कन्दर्पे । ४ अशोकवृक्षे च पु० मेदि० । ५ ब्राह्मणे पु० हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1681,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कमनं, त्रि, (कम + निङ्भावे युच् । अनुदात्तश्चेति [] कमेर्युच् वा ।) कामुकम् । अभिरूपम् । इति मेदिनी ॥ (यथा भागवते १ । ९ । ३३ । “त्रिभुवनकमनं तमालवर्णं रविकरगौरवराम्बरं दधाने” ॥)
कमनः, पुं, (काम्यतेऽनेन । कमेः + करणे + युच् ।) कामः । अशोकवृक्षः । इति मेदिनी । ब्रह्मा ॥ इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-027-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें