🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:08:16 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभीरु
abhīru
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभीरु १ वि॰ [सं॰]
१. निर्भय । निड़र ।
२. जो भयकारक न हो ।
अभीरु २ संज्ञा पुं॰
१. शिव ।
२. भैरव ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-भीरु mfn. (m. acc. ˚र्वम्, 4; nom. pl. ˚रवस्) fearless, RV.; Mn. vii, 190
not terrific (nom. pl. f. ˚रवस्), RV. viii, 46, 7
अ-भीरु m. N. of a prince, MBh. i, 2689
N. of Bhairava or Śiva
अ-भीरु f. (उस्) [L.] or (ऊ) [Suśr.] the plant Asparagus Racemosus.
अ-भीरु &c. See 1. अ-भी.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (74,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभीरु a. (रुः, --रू f.) 1 Fearless. --2 Unterrific, harmless. --रुः N. of Śiva or Bhairava. --रुः f. --अभीरुपत्री N. of a plant (Mar. शतावरी) Asparagus Racemosus. --रु n. A place of battle.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0142-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभीरु(लु) त्रि० न० त० । १ भीरु(लु)भिन्ने युद्धादाबुत्साहा- न्वित । “स्थाने युद्धे च कुशलानभीरूनविकारिणः” मनुः “ते वाशीमत इष्मिणो अभीरवः” ऋ० १, ८७, ६ । २ वटु- कभैरवे पु० “अभीरुर्भैरवो भीरुर्भूतपोयोगिनीपतिः” वटु- कस्तवः ७ त० । युद्धस्थाने न० । शतमूल्यां स्त्री असङ्कुचित- पत्रत्वात्तथात्वम् । वा ऊङ् । अभीरूः शतमूल्याम् । “अभीरूमिसिसिन्धूथवत्सकोशीरपद्मकैः” सुश्रुतः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0308,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभीरुः, पुं, (भी + कर्त्तरि शीलार्थे क्रुः ततो नञ्- समासः ।) भैरवः । यथा, -- “अभीरुर्भैरवो भीरुर्भूतपो योगिनीपतिः” । इति वटुकभैरवस्तवः ॥ निर्भये त्रि ॥ (निर्भीकः । भयहीनः । निःशङ्कः । “स्थाने युद्धे च कुशलान- भीरूनविकारिणः” । इति मनुः ।)
अभीरुः, स्त्री, (भी + कर्त्तरि क्रु शीलार्थे, नञ्- समासः ।) शतमूली । इत्यमरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-078-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें