🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:32:12 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शतमूली
śatamūlī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शतमूली संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. शतावरी नाम की ओषधि ।
२. तालमूला । मूसला ।
३. बच ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शत—मूली (ई), f. Asparagus Racemosus, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1050,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शतमूली, स्त्री, (शतं मूलानि यस्याः । “पाककर्णेति ।” ४ । १ । ६४ । ङीष् ।) स्वनामख्यातौषधविशेषः । तत्पर्य्यायः । बहुसुता २ अभीरुः ३ इन्दीवरी ४ वरी ५ ऋष्यप्रोक्ता ६ भीरुपत्री ७ नारा- यणी ८ शतावरी ९ अहेरुः १० । इत्यमरः ॥ रङ्गिणी ११ शटी १२ द्बीपिशत्रुः १३ । इति जटाधरः ॥ ऋष्यगता १४ । इति शब्दरत्ना- वली ॥ शतपदी १५ पीवरी १६ धीवरी १७ वृष्या १८ दिव्या १९ दीपिका २० दरकण्ठिका २१ सूक्ष्मपत्रा २२ सुपत्रा २३ बहुमूला २४ शताह्वया २५ स्वादुरसा २६ शताह्वा २७ लघुपर्णिका २८ आत्मगुप्ता २९ जटा ३० मूला ३१ शतवीर्य्या ३२ महौषधी ३३ मधुरा ३४ शतमूला ३५ केशिका ३६ शतपत्रिका ३७ विश्वस्था ३८ वैष्णवी ३९ पार्ष्णी ४० वामुदेव- प्रियङ्करी ४१ दुर्मना ४२ तैलवल्ली ४३ । अस्या गुणाः । वृष्यत्वम् । मधुरत्वम् । हिमत्वम् । मेह- कफवातपित्तनाशित्वम् । तिक्तत्वम् । श्रेष्ठत्वम् । रसायनत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ अपि च । “शतावरी बहुसुता भीरुरिन्दीवरी वरी । नारायणी शतपदी शतवीर्य्या च पीवरी ॥ महाशतावरी त्वन्या शतभूल्यूर्द्ध्वकण्टिका । सहस्रवीर्य्या हेतुश्च ऋष्यप्रोक्ता महोदरी ॥ शतावरी गुरुः शीता तिक्ता स्वाद्वी रसायणी । मेधाग्निपुष्टिदा स्निग्धा नेत्र्या गुल्मातिसार- जित् । शुक्रस्तन्यकरी बल्या वातपित्तास्रशोथजित् ॥” इति भावप्रकाशः ॥ * ॥ अन्यच्च । “शतावरी वातपित्तमेहकुष्ठहरा सरा ।” इति राजवल्लभः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-016-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "शतमूली" आता है (20)
शतावरी शतमूली । सताव । सफेद मूसलीइंदीवरी शतमूलीमहाशीता शतमूलीमदभंजिनी शतमूलीशतवीर्या सफेद दूब । सतावर । शतमूलीतैलवल्ली शतावरी । शतमूलीसहदेवीगण सहदेई, बला, शतमूली, शतावर, कुमारी, गुड़ुच, सिंही और व्याघ्री आदि ओषधिय…सुगंधपत्रा सतावर । शतावरी । शतमूलीअभीरुपत्री शतमूलीरंगी शतमूलीशतजटा सतावर । शतमूलीसतावर एक झाड़दार बैल जिसकी जड़ और बीज औषध के काम में आते हैं । शतमूली । नारा…शतसुता सतावर । शतमूलीवातारि एरंड । रेंड़विदारीगंधा शालपर्णीशतपदी कनखजुरा । गोजरलघुपर्णी मूर्वा । मरोड़फलीवरुणादिगण पेड़ों और पौधों का एक वर्ग । विशेष—सुश्रुत में इस वर्ग के अंतर्गत बरुन…रतिवर्द्धन वह जिससे कामशक्ति बढ़ती होसूक्ष्मपत्रा बनजामुन
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें