🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:22:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभूत
abhūta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभूत वि॰ [सं॰]
१. जो हुआ न हो ।
२. वर्तमान ।
३. असत्य । मिथ्या (को॰) ।
४. अपूर्व । विलक्षण । अनोखा । उ॰—आँगन खेलत घुटरुनि धाए । उपमा एक अभूत भई तब जब जननी पट पति उठाए । नील जलद पर उड़ुगन निरखत तजि सुभाव मनु तड़ित छपाए ।—सूर (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-भूत mfn. whatever has not been or happened.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (75,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभूत a. Non-existent, what is not or has not been; not true or real, false; Mu. 3. 16, Ki. 14. 19. --Comp. --आहरणं ‘utterance of an unreality,’ a covert expression, a speech founded on fraud, one of the members of garbha S. D. 365. --तद्भावः the becoming or being changed into, or making, that which it is not before; कृभ्वस्तियोंगे संपद्ये कर्तरि च्वि P. V. 4. 50; अभूततद्भावे इति वक्तव्यं; अकृष्णः कृष्णः संपद्यते तं करोति कृष्णीकरोति Sk.; cf. पयोधरीभूतचतुःसमुद्रां R. 2. 3. --पूर्व a. unprecedented, unsurpassed; अभूत् ˚र्वो राजा चिंतामणिर्नाम Vās. 1, Ve. 3. 2, Śi. 3. 3. --प्रादुर्भावः becoming manifest of what has not been before. --शत्रु a. having no enemy.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0143-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभूत त्रि० न भूतः । भूतशब्दार्थभिन्ने । “अभूतमासज्य विरुद्वमीहितम्” माघः । २ मिध्याभूते ३ अविद्यमाने च
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0309,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें