🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:32:24 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अयथा
ayathā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अयथा १ वि॰ [सं॰]
१. मिथ्याभूत । झूठ । अतथ्य ।
२. अयोग्य ।
अयथा २ अव्य॰ गलत ढंग से । अनुचित रूप से [को॰] ।
अयथा ३ संज्ञा पुं॰
१. किसी काम को विधि के अनुसार न करना । विधिविरुद्ध कर्म । अनुचित काम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-यथा ind. not as it should be, unfitly, BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (84,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अयथा ind. Not as it should be or is intended to be, unfitly, improperly, wrongly. --थं Ved. Without effort. --Comp. --अर्थ a. {1} not true to the sense, unmeaning, nonsensical; Mu. 3. 4. {2} incongruous, unfit, false, Ś. 3. 2; incorrect, wrong; अनुभवो द्विविधो यथार्थोऽयथार्थश्च T. S.; ˚अनुभवः incorrect or untrue knowledge, wrong notion; तदभाववति तत्प्रकारकोऽनुभवोऽयथार्थानुभवः । यथा शुक्तौरजतमिदमिति ज्ञानं सैव अप्रमेत्युच्यते. --इष्ट a. {1} not as wished or desired, disliked. {2} not enough or sufficient. --उचित a. unfit, unworthy. --(तं) unfitly. --तथ a. {1} not as it should be, unfit, unsuitable, unworthy; इदमयथातथं स्वामिनश्चेष्टितं Ve. 2. {2} vain, useless, profitless. --(थं) {1} unfitly, unsuitably {2} in vain, uselessly; तद्गच्छति अ˚ Ms. 3. 240. {3} wrongly; Ve. 5. --तथ्यं unsuitableness, incongruity; uselessness. --द्योतनं intimation or occurrence of some thing or act which is not expected. --पुर, --पूर्व a. unprecedented, unparalleled, unusual. --मुखीन a. having the face turned away. --वृत्त a. acting wrongly. --शास्त्रकारिन् a. not acting according to the Śāstras, irreligious; अयथाशास्त्रकारी च न विभागे पिता प्रभुः Nārada.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0156-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अयथा अव्य० यथा योग्यत्वे न० त० । यस्य यथा विधान- मुचितं १ तथा करणाभावे २ अनुचितकरणे ३ मिथ्याभूते च नास्ति यथा योग्यत्वं यत्र । ४ अयोग्ये ५ अयत्ने च त्रि० । “तस्मा अयथं कर्षदेतत्” ऋ० १०, १८, १५ “अयथमयत्नेन लीलया” भा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0335,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें