🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:11:38 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अयि
ayi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
मनाना/सम्बोधन (3.4.18)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अयि अव्य [सं॰] हे । अरे । अरी । यह संबोधन के लिये प्रयुक्त होता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अयि ind. a vocative particle (especially used in dramas)
a particle of encouragement or introducing a kind inquiry.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (85,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अयि ind. 1 As a gentle address in the sense of ‘friend’, ‘oh’ ‘ah’ (कोमलामंत्रणे); or simply as a vocative particle; अयि विवेकविश्रांतमभिहितं M. 1; अयि कठोर U. 3. 27 Oh you ruthless one; अयि भो महर्षिपुत्र Ś. 7; अयि विद्युत्प्रमदानां त्वमपि च दुःखं न जानासि Mk. 5. 32; अयि मातर्देवयजनसंभवे देवि सीते U. 4; see also Bv. 1. 5, 11, 44. --2 As a particle of entreaty or solicitation (अनुनय), ‘I pray’, ‘prythee’; अयि संप्रति देहि दर्शनं Ku. 4. 28; also of encouragement or persuasion; अयि मंदस्मितमधुरं वदनं तन्वंगि यदि मनाक्कुरुषे Bv. 2. 150. --3 As a particle of gentle or kind inquiry (प्रश्न); अयि जीवितनाथ जीवसि Ku. 4. 3; अयीदमेवं परिहासः 5. 62; अयि जानीषे रोभिलस्य सार्थवाहस्य गृहं Mk. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0157-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अयि अव्य० इण--इन् । १ प्रश्ने, २ अनुनये, ३ संबोधने, ४ अनुरागे च “अयि सम्प्रति देहि दर्शनम्” “अयि जीवितनाथ । जीवसि” इति च कुमा० । “अयि जानीषे रेभिलस्य सार्थवाहस्य गृहम्” मृछ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0344,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अयि, व्य, प्रश्नः । (इण + इन् ।) अनुनयः । सम्बो- धनं । इति मेदिनी ॥ अनुरागे । (“अयि कठोर ! यशः किल ते प्रियं” । इति उत्तर- चरिते । “अयि घनोरु ! पदानि शनैः शनैःः” । इति वेणीसंहारे । “अयि जीवितनाथ ! जीव- सीत्यभिधायोत्थितया तया पुरः” । इति कुमार सम्भवे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-092-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें