🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:15:50 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवगाह
avagāha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवगाह १ पु वि॰ [सं॰ अवगाध]
१. अथाह । गहरा । अत्यंत गंभीर । उ॰—(क) पेम समुद जो अति अवगाहा । जहाँ न वार न पार न थाहा ।—जायसी ग्रं॰, पृ॰ ६० ।
२. अनहोनी । कठिन । उ॰—तोरेहु धनुष ब्याहुअ वगाहा । बिनु तोरे को कुँआरि बिआहा ।—मानस, १ ।२४५ ।
अवगाह २ पु संज्ञा पुं॰
१. गहरा स्थान ।
२. संकट का स्थान ।
३. कठिनाई । उ॰—दस्तगीर गाढ़े कई साथी । जँह अवगाह दीन्ह तहँ हाथी ।—जायसी (शब्द॰) ।
अवगाह ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. भीतर प्रवेश । हलना ।
२. जल में हलकर स्नान करना ।
३. स्नान करने की जगह [को॰] ।
४. डोल या बालटी [को॰] ।
५. भलीभाँति अध्ययन या छानबीन [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-गाह m. plunging, bathing
a bucket, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (97,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवगाहः, --हनं 1 Bathing; सुभगसलिलावगाहाः Ś. 1. 3; अवगाहप्रस्थितमिव वनमहिषयूथं K. 29; सदावगाहक्षमवारिसंचयः Rs. 1. 1. --2 Plunging, immersing (in general); entering into; हुतभुगवगाहनसाहसिकां Dk. 16; परदेशावगाहनात् H. 3. 95; जलावगाहक्षणमात्रशांता R. 5. 47; दग्धानामवगाहनाय विधिना रम्यं सरो निर्मितं Ś. Til. {1} --3 (fig.) Mastering, learning, studying completely; सकलशास्त्रावगाहगंभीरबुद्धिः K. 56. --4 A place of bathing. --5 A bucket.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0177-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवगाह पु० अव + गाह--घञ् । १ स्नाने, २ अलःप्रवेशे ३ ज्ञानेन विगयीकरणे च ॥ आधारे घञ् । ४ स्नान- स्थाने । वा अल्लोपे वगाहोप्यत्रार्थे । ल्युटि । अवगाहन- मप्यत्र न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0418,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवगाहः, पुं, (अव + गाह + घञ् ।) स्नानं । स्नान- गृहं । इति वोपदेवः ॥ (“प्रचण्डसूर्य्यः स्पृहणीयचन्द्रमाः सदावगाहक्षमवारिसञ्चयः” । इति ऋतुसंहारः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-122-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें