🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:40:24 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवग्राह
avagrāha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
वर्षा का रुक जाना (सूखा) (1.3.13) अवग्रह
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवग्राह संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. संबंधीविच्छेद । अलगाव ।
२. बाधा [को॰] ।
३. कोसना [को॰] । दे॰ अवग्रह ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-ग्राह m. obstacle, impediment (used in imprecations), Pāṇ. iii, 3, 45
(Pāṇ. iii, 3, 51; cf. also अव-ग्रह) drought, Rājat.
(v.l. for अवगाह, q.v.) a bucket, L.
the forehead of an elephant, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (97,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवग्राहः 1 Breaking, separation. --2 Impediment; अवग्राहस्ते भूयात् Sk. --3 A curse; see अवग्रह.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0178-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवग्र(ग्रा)ह पु० अव + ग्रह--घ १ घञ् वा । १ वृष्टिजलप्रतिबन्धे “वृष्टिर्भवति शश्यानामवग्रहविशोषिणाम्” “रावणावग्रह- क्लान्तमिति वागमृतेन सः” । नभोनभस्ययोर्वृष्टिमवग्रह- इवान्तरे” इति च रघुः २ अनावृष्टौ च “वृषव सीतां तदवग्रह क्षताम्” कुमा० । ३ निग्रहे “स्वयं विधाता सुरदैत्यरक्षसा- मनुग्रहावग्रहयोर्यदृच्छया” माघः । व्याकरणोक्तेर्सन्धिरा- हित्यरूपे ४ विच्छेदे “इन्द्र्योसि विशौजाः य० १०, २८ मन्त्रे विडौजा इति प्राप्ते विशौजाश्छान्दन्द्रसमतएव पद कारो नावग्रहं चकार” वेददी० । ५ प्रतिबन्धमात्रे “अव- श्यभव्येष्वनवग्रहग्रहा यथा दिशा धावति वेघसः स्पृहा” नै० । ६ गजसमूहे हारा० ७ गजललाटे मेदि० । ८ स्वभावे त्रिका० अवग्राहस्तु ९ शापे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0418,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवग्राहः, पुं, (अव + ग्रह + घञ् ।) ग्रहदोषादि- जन्यवृष्टिव्याघातः । शुको इति भाषा । तत्प- र्य्यायः । वृष्टिविघातः २ अवग्रहः ३ । इत्यमरः ॥ हस्तिललाटं । शापः । इति तट्टीका ॥ (यथा, -- “अवग्राहस्ते भूयात्” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-123-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें