🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:05:52 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवमर्द
avamarda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(शत्रु द्वारा) रौंदना (2.8.109) पीडन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवमर्द संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. ग्रहण का एक भेद । वह ग्रहण जिसमें राहु सूर्यमंड़ल या चंद्रमंड़ल को पूर्णाता से ढ़ँककर अधिक काल तक ग्रसे रहे ।
२. रौंदना । कुचलना ।
३. शत्रु को क्षत विक्षत करना ।
४. एक प्रकार का उल्लू [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-मर्द &c. See अव-√ मृद्.
अव-मर्द m. oppression, giving pain, MBh. xii, 2183; R.
a kind of eclipse, VarBṛS.
N. of an owl, Kathās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (102,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवमर्दः 1 Trampling upon. --2 Pain, toils; रणावमर्दमासाद्य Rām. --3 An expedient of a Government, inflicting punishment on an enemy by laying his country waste, devastation, oppression; अवमर्दः प्रतीघातस्तथा चैव बलीयसां Mb. --4 Slaying, killing; U. 5. 8.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0185-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवमर्द्द पु० अव + मृद--घञ् । १ पीडने । “सच त्वमासाद्य रणावमर्द्दम” रामा० २ राज्याङ्गभेदे “अवमर्द्दः प्रतीघात स्तथा चैव बलीयसाम्” इति भा० शा० राजधर्मे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0431,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवमर्दः, पुं, (अव + मृद् + घञ् ।) पीडनं । व्यथनं । इत्यमरः ॥ शस्यादिसम्पन्नदेशस्य परचक्रेण पी- डनं । इति भरतः ॥ (“बलावमर्द्दस्त्वयि सन्निविष्टो यथा न गर्हेयुरुदारसत्त्वाः” । इति रामायणे ।) शत्रुकृतगाढप्रहार इति केचित् ॥ पदाक्रमणमिति केचित् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-126-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अवमर्द" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें