🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:39:39 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवसन्न
avasanna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवसन्न वि॰ [सं॰]
१. विषादप्राप्त । विषणा ।
२. विनाशोन्भुख । नष्ट होनेवाला ।
३. सुस्त । आलसी । स्वकार्यक्षम ।
४. मृत । गात (को॰) ।
५. समाप्त । निष्कासित (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-सन्न mfn. sunk down, pressed down (as by a burden, BhP.; R. ii, 52, 22)
sunken (as eyes), Suśr.
(opposed to उत्-सन्न) deep (as a wound), Suśr.
languid, dispirited, distressed, unhappy, KātyŚr.; MBh. iv, 198, &c.
ended, terminated, Hit.
(as the eyesight; said of a blind person), Ragh. ix, 77
(in law) beaten in a cause.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (104,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवसन्न p. p. 1 Sunk down (fig. also), enervated, sinking, drooping; अतिप्रबलपिपासावसन्नानि K. 36; Śi. 15. 85; मदावसन्नहस्त Dk. 62 powerless. --2 Dispirited, sad, melancholy, unhappy; दधिकर्णोऽवसन्नो ब्रूते H. 2 lean, weakened. --3 Ended, terminated, gone off; अवसन्नतापमतमिस्रमभात् Śi. 9. 12 devoid of heat; अवसन्नायां रात्रौ H. 1. --4 Unable to do one's duty. --5 Lost, deprived of; पित्रोः सकाशमवसन्नदृशोर्निनाय R. 9. 77 who had lost their sight. --6 (In law) Non-suited, defeated.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0190-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवसन्न त्रि० अव + सद--कर्त्तरि क्त । १ विषादप्राप्ते २ विनाशो- न्मुखे “अवसन्नतापमतमिस्रमभात्” माघः । ३ स्वकार्य्याक्षमे च
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0445,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवसन्नः, त्रि, (अव + सद + क्त ।) अवसादप्राप्तः । विषण्णः । यथा, -- “महिम्नः पारन्ते परमविदुषो यद्यसदृशी स्तुतिर्ब्रह्मादीनामपि तदवसन्नास्त्वयि गिरः । अथावाच्यः सर्व्वस्वमतिपरिणामावधि गृणन् ममाप्येष स्तोत्रे हर निरपवादः परिकरः” ॥ इति पुष्पदन्तकृतशिवस्तोत्रं । अपि च । “आचारेणावसन्नोऽपि पुनः प्रार्थयते यदि” । इति व्यवहारतत्त्वं ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-129-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अवसन्न" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें