🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:56:44 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवस्थित
avasthita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवस्थित वि॰ [सं॰]
१. उपस्थित । विद्यमान । मौजूद ।
२. निश्चेष्ट (को॰) ।
३. तैयार । तत्पर । (को॰) ।
४. अच्छी तरह संयोजित या लग्न (को॰) ।
५. टिका हुआ । निर्भर (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-स्थित mfn. standing near (sometimes with acc., e.g. Hariv. 14728; R. v, 73, 26), placed, having its place or abode, ĀśvŚr.; MaitrUp.; MBh., &c., (with a pr. p.) continuing to do anything, R. iii, 30, 19
engaged in, prosecuting, following, practising (with loc. [MBh. si, 1228 Mn. &c.] or in comp. [Bhag. iv, 23; Hit.])
obeying or following (the words or commands of; loc.), BhP.; Bhaṭṭ.
giving one's self up to (e.g. to compassion or pride), MBh. xii, 272; R. v, 58, 13
contained in (loc.), Mn. xii, 119; Bhag. ix, 4 and xv, 11 : being incumbent upon (loc.), Kum. ii, 28, ready for (dat.), Pañcat., firm, fixed, determined, KaṭhUp.; R. &c.
steady, trusty, to be relied on Mn. vii, 60, &c. (cf. अन्-अव्˚.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (106,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवस्थित p. p. 1 Remained, stayed; कथमियंतं कालमवस्थिता मया विना भवती V. 4; remaining, standing firm or fixed; staying, abiding, lasting &c.; R. 6. 19; एवमवस्थिते K. 158 under these circumstances. --2 Firm of purpose, steady; see अनवस्थित. --3 Engaged in prosecuting; following; abiding by; Ms. 8. 42, Bg. 4. 23. --4 Resting with, dependent on; मयि सृष्टिर्हि लोकानां रक्षा युष्मास्ववस्थिता Ku. 2. 28; K. [] 344. --5 Settled, a matter of course; पितुरस्याः समीपनयनमवस्थितमेव Ś. 5. --6 Resolved; युद्धाय Pt. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0192-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवस्थित त्रि० अव + स्था--क्त । १ वर्त्तमाने २ स्थिते “अन्यानपि प्रकुर्ध्वीत शुचीन् प्रज्ञानवस्थितान्” “आधिश्चोपनिधिश्चैव” इत्युपक्रमे “दीर्घकालमवस्थितौ” इति च मनुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0447,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवस्थितः, त्रि, (अव + स्था + क्त ।) कृतावस्थानः । अवस्थितिविशिष्टं । स्थितं । यथा । “यानेव हत्वा न जिजीविषाम- स्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्त्तराष्ट्राः” । इति श्रीभगद्गीतायां २ अध्वाये ६ श्लोकः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-129-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬