🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:59:37 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवहार
avahāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
ग्राह (1.10.21) ग्राह
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवहार संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. जलहस्ति । सूँस ।
२. जोर । तस्कर (को॰) ।
३. आमंत्रण
४. युद्धक्षेत्र से वापस होना (को॰) ।
५. संधि । शस्त्रविराम । (को॰)
६. धर्मत्याग ।
७. समीप लाने के योग्य या अनुकूल (को॰) ।
८. अपहरण (को॰) ।
९. वापस करना (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-हार m. truce, suspension of arms, MBh.; cessation of playing &c., Kathās.
summoning, inviting, L.
a thief, L.
a marine monster, L.
(= धर्मान्तर) apostacy, abandoning a sect or cast (?), L.
(= अपनेतव्य-द्रय ओर् उपन्˚) a tax, duty (?), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (106,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवहारः [अवहृ-कर्तरि ण P. III. 1. 141] 1 A thief. --2 A shark, a waterelephant. --3 Taking away the wealth of invited Brāhmaṇas. --4 Temporary cessation of hostilities, suspension of arms, truce. --5 Removing to the camp; ततोऽवहारं सैन्यानां तव तेषां च भारत Mb. --6 Cessation, stop (in general). --7 Summoning, inviting. --8 Any object fit to be brought near (उपनेतव्यं). --9 Apostacy, abandoning a sect or caste. --10 Re-delivery, redeeming.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0192-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवहार पु० अव + हृ--कर्त्तरि ण । १ चौरे, २ ग्राहनामके जलजन्तुभेदे (हाङ्गोर) च । भावे घञ् । ३ निमन्त्रितवि- प्रादिभ्यो द्रव्यहरणे । ४ स्थानान्तरनयने सैन्यानां युद्धस्थानात् ५ शिविरनयने च । “ततोऽवहारं सैन्यानां तव तेषाञ्च मारत!” भा० भी० प० ६ विरामे ७ निवृत्तौ च “क्रियता- मवहारोऽस्माद्युद्धाद्ब्राह्मणसंवृतात्” भा० आ० प० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0447,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवहारः, पुं, (अव + हृ + घञ् ।) चोरः । द्यूत- युद्धदिविश्रामः । निमन्त्रणं । उपनेतव्यद्रव्यं । [] ग्राहनामजलजन्तुः । इति विश्वमेदिन्यौ । धर्म्मा- न्त रं । इति शब्दरत्नावली ॥ (आह्वानम् । स्वध- र्म्मपरित्यागपूर्व्वकधर्म्मान्तरग्रहणम् । प्रत्यर्पणम् ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-130-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें