🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:16:09 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अविरत
avirata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
निरन्तर के नाम (1.1.80) सतत · अनारत · अश्रान्त · सन्तत · अनिश
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अविरत १ वि॰ [सं॰]
१. विरामशून्य । निरंतर ।
२. अनिवृत्त । लगा हुआ ।
अविरत २ क्रि॰ वि॰
१. निरंतर । लगातार ।
२. सतत । नित्य । हमेशा ।
अविरत २ संज्ञा पुं॰ विराम का अभाव । नैरंतर्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-विरत mfn. not desisting from (abl.), KaṭhUp.; KātyŚr., uninterrupted, Megh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (109,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अविरत a. 1 Not desisting or ceasing from (with abl.); uninterrupted, continual, unbroken, perpetual; अविरतोत्कंठमुत्कंठितेन Me. 102; Prov. मंदोप्यविरतोद्योगः सदैव विजयी भवेत् ‘slow and steady wins the race’. --2 Abandoned. --तं ind. Eternally, continually; अविरतं परकार्यकृतां सतां Bv. 1. 113.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0196-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अविरत न० विरतं विरामः भावे क्त अभावे न० त० । १ विरा- माभावे नैरन्तर्य्ये । कर्त्तरि क्त न० त० । २ विरामशून्ये [] ३ सन्तते द्रव्यादौ त्रि० क्रियाविशेषणत्वे न० । ४ कार्य्याद- निवृत्ते त्रि० । “अविरतदयिताङ्गासङ्गसञ्चारितेन” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0461-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अविरतं, क्ली, (न विरतम् । नञ्तत्पुरुषः ।) सततं । अनवरतं । (“अविरतोज्झितवारिविपाण्डुभि- र्विरहितैरचिरद्युतितेजसा” ॥ इति किरातार्ज्जुनीये ।) तद्वति त्रि । इत्यमरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-132-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें