🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:28:06 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अव्याहत
avyāhata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अव्याहत १ वि॰ [सं॰]
१. अप्रतिरुद्ध । बेरोक । उ॰—सुनत फिरउँ हरि गुन अनुवादा । अव्याहत गति शंभु प्रसादा ।-तुलसी (शब्द॰) ।
२. सत्य ।
अव्याहत २ संज्ञा पुं॰ सत्य या अखंडनीय वक्तव्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-व्याहत mfn. unresisted, unimpeded, MBh.; R. &c.
not disappointed, not contradictory, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (112,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव्याहत a. Not broken or interrupted, unobstructed; obeyed; भर्तुरव्याहताज्ञा R. 19. 57. --तं A true or uncontradicted statement.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0199-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अव्याहत त्रि० विशेषेणाहतः प्रतिरुद्धः न० त० । व्याघात- शून्ये व्याघातश्च विरोधप्रतिसन्धानेनाप्रसङ्गः २ अंप्रति रुद्धे च । “अव्याहताज्ञः सर्व्वत्र” पुरा० व्याहतं मिथ्यार्थकं तद्भिन्ने ३ सत्ये वाक्ये न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0472,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अव्याहतं, त्रि, (न व्याहतम् । नञ्तत्पुरुषः ।) व्याघातशून्यं । यथा । “यस्य त्रिकालममलं ज्ञानमव्याहतं सदा । वेत्ति विद्यामविद्याञ्च स वाच्यो भगवानिति” ॥ इति शब्दमाला ॥ किञ्च । विष्णुपुराणम् । “अन्नं बलाय मे भूमेरपामग्न्यनिलस्य च । भवत्वेतत् परिणतौ ममास्त्वव्याहतं सुखम् ॥ प्राणापानसमानानामुदानव्यानयोस्तथा । अन्नं तुष्टिकरञ्चास्तु ममास्त्वव्याहतं सुखम्” ॥ इत्याह्णिकाचारतत्त्वम् ॥ (अकुण्ठितं । यथा, -- “वेदशास्त्रार्थविज्ञाने येषामव्याहता मतिः” । इति मार्कण्डेयपुराणे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-136-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अव्याहत" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें