🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:26:03 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अष्टापद
aṣṭāpada
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
चौसर/शतरंज की बिसात (2.10.46) शारिफल
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अष्टापद संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. सोना ।
२. शरभ । उ॰—वर विद्यासी आनंद दानि । युत अष्टापद मनु शिवा मानि ।-राम चं॰, पृ॰, १०० ।
३. लूता । मकड़ी ।
४. कृमि ।
५. कैलास ।
६. धतूरा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अष्टा—पद m. ‘having eight legs’, a spider, L.
a worm, L.
the fabulous animal Sarabha, L.
a wild sort of jasmin, L.
a pin or bolt, L.
the mountain Kailāsa, L.
a chess-board on which each line has 8 squares or 64 in all, MW.
अष्टा—पद m. n. (g. अर्धर्चादि, q.v.) a kind of chequered cloth or board for drafts, dice, &c., Hariv.; R. &c.
(= -प्रुष्, q.v.) gold, MBh. xii, 10983; Kum. vii, 10
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (116,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अष्टापद पुंन० ब० व० अष्टौ अष्टौ पदानि पङ्क्तावस्य वृत्तौ संख्या शब्दस्य वीप्सार्थत्वाङ्गीकारः आत्त्वम् अर्द्धर्च्चादिः । १ शारीफलके । अष्टसु धातुषु पदं प्रतिष्ठा यस्य । २ स्वर्णे । आव- र्ज्जिताष्टापदकुम्भतोयैः” कुमा० । “अचेष्टाताष्टापदभूमिरेणुः” माघः । उपचारात् स्वर्णमयेऽपि “अष्टापदेन बलवान् राजा वज्र धरोपमः” इति हरिवंशः ३ शरभे ४ लूतायाञ्च पु० । तयोरष्टपदत्वात् । अष्टं यथा स्यात्तथा पद्यते । ५ कृमौ । अष्टसु दिक्षु आपद्यते ६ कीलके । अष्टाभिः सिद्धिभिरापद्यते । आ + पद--अप् ३ त० । अणिमाद्यष्टसिद्धियुक्तक्ते ७ कैलासे पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0525,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अष्टापदं, पुं, क्ली, (अष्टसु धातुषु पदं प्रतिष्ठा यस्य । पङ्क्तौ पङ्क्तौ अष्टौ पदानि यस्येति वा । अष्टनः संज्ञायामिति दीर्घः ।) स्वर्णं । धुस्तूरः । शारीणां फलकः । इत्यमरमेदिनीकरौ ॥ पाशार छक् इति भाषा । यथा “धुस्तूरः कनकाह्वयः” । इत्य- मरदर्शनात् । अष्टापदशब्दस्य कनकवाचकत्वाच्च ॥ (“आवर्जिताष्टापदकुम्भतोयैः ।” इति कुमारसम्भवे ॥ “स रामकरमुक्तेन निहतो द्यूतमण्डले । अष्टापदेन बलवान् राजा वज्रधरोपमः ॥” इति हरिवंशे ॥)
अष्टापदः, पुं, (अष्टौ पदानि यस्य ।) शरभः मर्कटः । इति मेदिनी ॥ लूता । चन्द्रमल्ली । क्रिमिः । कैलासपर्ब्बतः । इति हेमचन्द्रः ॥ की- लकः । इति धरणिः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-150-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें