🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:21:14 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

असिक्नी
asiknī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अन्तःपुर में काम करने वाली युवा दासी (2.6.18)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असिक्नी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. अंत:पुर में रहनेवाली वह दासी जो वृद्धा न हो ।
२. पंजाब की एक नदी । चिनाब ।
३. वीरण प्रजापति की कन्या जो दक्ष को ब्याही थी ।
४. रात्रि [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असिक्नी Ved. f. of 2. असित, q.v.
असिक्नी f. ‘the dark one’, the night, RV. iv, 17, 15; x, 3, 1
a girl attending in the women's apartments, L.
N. of a wife of Dakṣa, Hariv.
N. of the river Akesines (afterwards called Candra-bhāgā) in the Pañjāb, RV. viii, 20, 25 and (असिक्नी), x, 75, 5.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (120,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असिक्नी [सिता केशादौ शुभ्रा जरती, तद्भिन्ना अवृद्धा, सित-क्नादेशः ङीप् च P. IV. 1. 39 Vārt.] 1 A young maidservant of the harem. --2 Night (Nir.). --3 N. of a river in the Punjaub, mentioned along with others in the line इमं मे गंगे यमुने &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0213-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असिक्नी स्त्री सो--क्त सिता केशादौ शुभ्रा जरती तद्भिन्ना अवृद्धा क्नादेशः ङीप् च । अन्तःपुरचारिण्यामवृद्धायां १ प्रेष्यायाम्, २ नदीभेदे च । ३ रात्रौ निरु० तस्याश्च सूर्य्य- तेजःशून्यतया असितत्वात् तथात्वम् “त्वचमसिक्नीं भूमनो दिवस्परि” ९ । ७३ । ५ । “त्वद्भिया विशआयन्न- सिक्नीरसमानाः” ऋ० ७ । ५ । ३ । असिक्नीरसितवर्ण्णा राजस्यः” भा० वीरस्य प्रजापतेः ४ कन्याभेदे । असिक्नी- मावहत् पत्नीं वीवरणस्य प्रजापतेः” इति हरि० ३ अ० । “छन्दसि क्नमेके” वार्त्ति० उक्तेः छन्दस्येवायं क्नादेशः लोके तु क्वचित् । “असिक्री स्यादवृद्धायामित्यमरः” ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0553,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असिक्नी, स्त्री, (न सिता शुक्लकेशा । छन्दसि क्न- मेक इति तस्य क्नः नान्तत्तात् ङीप् च ।) अवृ- द्धान्तःपुरचारिणी प्रेष्या ॥ इत्यमरः ॥ नदी वि- शेषः । इति मेदिनी ॥ (दक्षपत्नी वीरणसुता । यथा हरिवंशे । “असिक्नीमावहत्पत्नीं वीरणस्य प्रजापतेः । सुतां सुतपसा युक्ताम्” इति ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-153-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬