🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:36:35 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अहो
aho
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
घमण्ड से अपने को बड़ा मानना — आहोपुरुषिका ('अहो, मैं पुरुष हूँ!') (2.8.101) मैं · पुरुष
आश्चर्य (3.4.9)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अहो अव्य॰ [सं॰] एक अव्यय जिसका प्रयोग कभी संबोधन की तरह और कभी करुणा, खेद, प्रशंसा, हर्ष और विस्मय सूचित करने के लिये होता है; जैसे, (संबोधन) जाहु नहीं, अहो जाहु चले हरि जात चले दिनहीं बनि बागे ।-केशव (शब्द॰) । (करुणा, खेद) अहो! कैसे दुख का समय है । (प्रशंसा) अहो ! धन्य तब जनम मुनीसा ।—तुलसी (शब्द॰) । (हर्ष) अहो भाग्य ! आप आए तो । (विस्मय) दूनो दूनो बाढ़त सुपूनो की निसा में, अही आनँद अनुप रूप काहू ब्रज बाल को । पद्माकर (शब्द॰) । कभी कभी केवल पादपूरणार्थक भी प्रयोग होता है । जैसे, भारत कहो तो आज तुम क्या हो वहो भारत अहो ।-भारत॰, पृ॰ ८५ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अहो (instead of अहा [= अहर्] in comp. before the letter र्).
2. अहो ind. a particle (implying joyful or painful surprise) Ah! (of enjoyment or satisfaction) Oh! (of fatigue, discontent, compassion, sorrow, regret) Alas! Ah! (of praise, cf. Pāṇ. viii, 1, 40 seq.) Bravo! (of reproach) Fie! (of calling, Kum. iii, 20) Ho! Halo! (of contempt) Pshaw! Often combined with other particles of similar signification, as अहो धिक् or धिग् अहो, अहो बत, &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (124,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अहो ind. 1 A particle showing (a) Surprise or wonder; often agreeable (ah, how great or wonderful); अहो कामी स्वतां पश्यति Ś. 2. 2; अहो मधुरमासां दर्शनं Ś. 1; अहो बकुलावलिका M. 1 Oh, it is B. (meaning ‘I did not expect to see you here’); अहो रागबद्धचित्तवृत्तिरालिखित इव सर्वतो रंगः Ś. 1; अहो रूपमहो वीर्यमहो सत्त्वमहो द्युतिः Rām. (how wonderful his form &c.). (b) Painful surprise; अहो ते विगतचेतनत्वं K. 146. --2 Sorrow or regret in general; (‘alas,’ ‘ah’); अहो दुष्यंतस्य संशयमारूढाः पिंडभाजः Ś. 6; विधिरहो बलवानिति मे मतिः Bh. 2. 91. --3 Praise (‘bravo,’ ‘well done’); अहो देवदत्तः पचति शोभनं P. VIII. 1. 40 Sk. --4 Reproach (‘fie,’ ‘shame’); अहो वो धिग्बलं क्षात्रं Mb. --5 Calling out or addressing; अहो हिरण्यक श्लाघ्योसि H. 1. --6 Envy or jealousy; कटमहो करिष्यसि P. VIII. 1. 41 Com. --7 Enjoyment, satisfaction. --8 Fatigue. --9 Doubt (probably for आहो q. v.). --10 Sometimes merely as an expletive. Prov. अहो रूपमहो ध्वनिः (used to convey the idea of mutual adulation, the ass complimenting the camel upon its fine form, and the camel the ass upon its melodious voice); अहो नु खलु (भोः) generally indicates surprise, often agreeable (आश्चर्य); अहो नु खल्वीदृशीमवस्थां प्रपन्नोऽ स्मि Ś. 5; अहो नु खलु भोस्तदेतत्काकतालीयं नाम Māl. 5. अहो बत shows (a) compassion, pity, regret; अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयं Bg. 1. 44; (b) satisfaction or admiration (संतोष); अहो बतासि स्पृहणीयवीर्यः Ku. 3. 20 (Oh, how enviable is your prowess; Malli. here takes अहो बत in the sense of संबोधन); (c) addressing, calling; (d) fatigue. (अहो धिगर्थे शोके च करुणार्थविषादयोः । संबोधने प्रशंसायां विस्मये पादपूरणे ॥ असूयायां वितर्के च प्रायशोहो प्रयुज्यते । अहो बतानुकंपायां खेदामंत्रणयोस्तथा ॥). --Comp. --पुरुषिका = आहोपुरुषिका q. v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0219-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अहो अव्य० न + हा--डो । १ शोके, २ धिगर्थे, ३ विषादे, ४ दयायां, ५ सम्बोधने, ६ विस्मये, ७ प्रशंसायाम्, ८ वितर्के, ९ असूयायाञ्च “अहो महत्त्वं महतामपूर्व्वम्” नीतिः “कुसुमधनुषोमन्दिरमहो” श्यामास्तवः । “अहो अहो- भिर्महिमाहिमागमे” नैष० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0586,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अहो, व्य, (न + हा + डो ।) धिगर्थः । शोकः । करुणार्थः । विषादः । सम्बोधनं । प्रशंसा । विस्मयं । पदपूरणं । असूया । वितर्कः । इति भेदिनी ॥ (यथा रामायणे अयोध्याकाण्डे ॥ “अहो धिगिति सामर्षो वाचमुक्त्वा नराधिपः” । “अहो मधुरमासां दर्शनं” । इति शाकुन्तले प्रथमाङ्के ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-160-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अहो" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें