🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:13:54 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आगंतु
āgaṃtu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आगंतु वि॰ [सं॰ आगन्तु]
१. आनेवाला ।
२. बाहर से आनेवाला ।
३. पथभ्रष्ट । भटका हुआ ।
४. अचानक होनेवाला । दे॰ आगंतुक [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-गन्तु mfn. anything added or adhering, VPrāt.; KātyŚr.
adventitious, incidental, accidental, Nir.; Kauś.; Suśr.
आ-गन्तु m. ‘arriving’, a new comer, stranger, guest, Ragh. v, 62; Pañcat. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (129,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आगंतु a. [आ-गम्-तुन्] 1 Coming, arriving. --2 Stray. --3 Coming from the outside; external (as a [] cause &c.). --4 Adventitious, accidental, casual; नियमस्तु स यत्कर्म नित्यमागंतुसाधनं Ak. --तुः A new-comer, stranger, guest; R. 5. 62; H. 1. --Comp. --ज a. arising accidentally or casually; आगंतुजे रोगे Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0226-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आगन्तु पु० आ + गम--तुन् । १ अनियतस्थायिनि अतिथौ “वैदर्भमागन्तुमजं गृहेशम्” रघुः । २ हठादुपस्थिते च आगन्तुना सह मैत्री न कर्त्तव्या” हितो० । ३ आग- मनशीले त्रि० । स्वार्थे कन् । आगन्तुकोऽप्यत्र ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0614,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आगन्तुः, त्रि, (आङ् + गम् + तुन् ।) अतिथिः । इत्यमरः ॥ आगमनशीलः । अनियतः ॥ (“अकस्मादागन्तुना सह विश्वासो न युक्वः” । इति हितोपदेशः । आकस्मिकरोगादि । यथा, “आगन्त्वपि शरीरशल्यव्यतिरेकेण यावन्तोभावा दुःखमुत्पादयन्ति” । इति शुश्रुतः । निजागन्तुभेदेन रोगस्य कारणद्वैविध्यादागन्तु- शब्दोऽयमामयस्यान्यतरकारणवाची । तद्यथा, -- [] “द्विविधा पुनः प्रकृतिरेषामागन्तुनिजविभा- गात्” । “मुखानि तु खल्वागन्तोर्नखदशनपतना- भिचाराभिशापाभिषङ्गबधबन्ध-पीडन-रज्जु-दहन- मन्त्राशनि-भूतोपसर्गादीनि” । “आगन्तुर्हि व्यथापूर्व्वमुत्पन्नो जघन्यं वातपित्तश्लेष्मणां वैषम्यमापादयति” । उदाहरणं । “तत्रागन्तवश्छेदनभेदनक्षणनभञ्जन- पिच्छनोत्पेषणवेष्टनप्रहार-बध-बन्धन-व्यधन-पीड- नादिभिर्व्वा । भल्लातक-पुष्पफलरसात्मगुप्ताशूक- क्रिमिशूकाहितपत्रलतागुल्मसंस्पर्शनैर्वा स्वेदन- परिसर्पणावमूत्रणैर्व्वा विषिणाम् ॥ सविषाविष- प्राणिदन्तविषाणनखनिपातनैर्व्वा । सागरविषवात-हिम-दहन-संस्पर्शनैर्व्वा शोथाः समुपजायन्ते” ॥ इति चरकेणोक्त ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-165-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें