🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:57:04 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आढ्य
āḍhya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
धनवान् (3.1.10) इभ्य · धनी
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आढ्य वि॰ [सं॰]
१. संपूर्ण । पूर्ण ।
२. युक्त । विशिष्ट ।
३. धनी [को॰] । यौ॰—आढयकुलीन=धनी कुल में उत्पन्न । आढयचर, आढय- पुर्व=पहले का धनी । आढयरोग=गठिया । वात रोग । गुणाढय । धनाढय । पुण्याढय । सनाढय ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आढ्य mf(आ)n. (? fr. आर्ध्य, √ ऋध्; or fr. आर्थ्य, NBD.), opulent, wealthy, rich, ŚBr. ix
xiv; Mn. &c.
rich or abounding in, richly endowed or filled or mixed with (instr. or in comp.), R.; Pañcat. &c.
(in arithm.) augmented by (instr.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (134,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आढ्य a. [आ-ध्यै-क-पृषो˚ Tv.] 1 Rich, wealthy; आढ्योऽ भिजनवानस्मि कोन्योस्ति सदृशो मया Bg. 16. 15; Pt. 5. 8; Ms. 8. 169. --2 (a) Rich in, abounding in, possessing abundantly, with instr. or as the last member of comp.; सत्य˚ Pt. 3. 9 very truthful; वंशसंपल्लावण्याढ्याय Dk. 18; एवमादिगुणैराढ्यः Vet.; समुद्रमिव रत्नाढ्यं Rām. (b) Mixed with, watered with; गंधाढ्य; स्रज उत्तमगंधाढ्याः Mb.; मूत्राढ्यैः करंजफलसर्षपैः Suśr. --3 Abundant, copious. --Comp. --आडु a. striving to get wealth. --कुलीन a. [आढ्यकुले भवः ख] Descended from a rich family. --चर a. (री f.) [भूतपूर्व आढ्यः चरट्] once opulent. --वातः [आढ्यो वातो यत्र] a convulsive or rheumatic palsy of the loins.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0232-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आढ्य त्रि० आ + ध्यै--क पृषो० । १ युक्ते, २ विशिष्टे ३ सम्पन्ने ४ धनिनि च । युक्ते धनाढ्यः पुण्याढ्यः विनयाढ्यः । सम्पन्नः सम्पद्युक्तः “आढ्यास्तथाऽव्यसनिनः स्वनुरक्ताश्च सर्व्वदा” भा० स० प० ५ अ० । “आढ्योदृप्यति दृप्तोधर्म्म- मतिक्रामति धर्ममतिक्रामन् पापं करोतीति नीलकण्ठधृता स्मृतिः “घेनुःपञ्चभिराढ्यानाम्” स्मृतिः “आढ्यादिव प्रापणिकादजस्रम्” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0646,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आढ्यः, त्रि, (आढौकते ढौकृ गतौ बाहुलकात् ढ्यः ।) धनवान् । इत्यमरः ॥ युक्तः । विशिष्टः । अन्वितः । यथा, धनाढ्यः गुणाढ्य इत्यादिः ॥ (यथा मनुः ८ । १६९ । “चत्वारस्तूपचीयन्ते विप्र आढ्यो वणिड् नृपः” । यथा भगवद्गीतायां, -- “आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-170-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें