🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:47:03 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आवपन
āvapana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
हर प्रकार का बर्तन (2.9.34) भाण्ड · पात्र · अमत्र · भाजन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आवपन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. बोप्राई ।
२. पेड़ का लगाना ।
३. थाला ।
४. सारे सिर का मुंडन । यौ॰— केशावपन ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-वपन n. the act of sowing, throwing, scattering, placing upon, ŚBr.; KātyŚr.; Gaut.
instilling, inserting, ŚBr.; KātyŚr.
capacity, MBh.
a vessel, jar, ewer, MaitrS.; BhP.
sowing seed, weaving, L.
a hempen cloth, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (154,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आवपनं 1 The act of sowing, throwing, scattering. --2 Sowing seed. --3 Wearing. --4 Shaving. --5 A vessel, jar, ewer. --6 Instilling, inserting. --नी Ved. A vessel, jar.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0260-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आवपन न० ओप्यते स्थाप्यतेऽत्र आ + वप--आधारे ल्युट् । १ धान्यस्थापनपात्रे (थल्या) इति ख्याते । “गोणी आवपन- ञ्चेत्” सि० कौ० आ + वप--भावे ल्युट् । ३ भूमौ वीजादेर्निधाने (वोना) “अथात आसूतीनामेवावपनस्य” कात्या० । [] प्रभुरग्निः प्रपचने भूमिरावपने प्रभुः” भा० आ० ८८ अ० । करणे ल्युट् । ४ वपनसाधने त्रि० “भूतानामावपनं सर्व्वेषाम्” शत० ब्रा० स्त्रियां ङीप् । त्वमस्यावपनी जना- नाम्” अथ० १२, १, ६१ । अन्तर्भूतण्यर्थे ल्युट् । ५ केशादेः सर्व्वमुण्डने ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0827-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आवपनं, क्ली, (ओप्यते स्थाप्यतेऽत्र । आङ् + वप् + आधारे ल्युट् ।) द्रव्यस्थापनपात्रं । भाण्डं । इत्य- मरः ॥ सम्यक्क्षुरिकर्म्म । सम्यग्वीजतन्तुवपनं ॥ (यथा महाभारते, आदिपर्ब्बणि । “प्रभुरग्निः प्रतपने भूमिरावपने प्रभुः । प्रभुः सूर्य्यः प्रकाशित्वे सतां चाभ्यागतः प्रभुः” ॥ “अग्निर्हिमश्च भैषज्यं भूमिरावपनं महत्” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-192-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें