🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:36:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आविल
āvila
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
मैला जल (1.10.14) कलुष · अनच्छ
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आविल वि॰[सं॰]
१. कलुषित । मैला । पंकिल ।
२. मिला हुआ । मिश्रित । उ॰— दुख से आविल सुख से पंकिल ।— नीरजा, पृ॰ १ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आविल mfn. (also written आ-बिल, q.v.) turbid (as a fluid), foul, not clear, Suśr.; Ragh.; Kum.; MBh. &c.
confused
(ifc.) polluted by or mixed with.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (155,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आविल a. [आविलति दृष्टिं स्तृणाति विल् स्तृतौ-क Tv.] 1 Turbid, foul, dirty, muddy; पंकच्छिदः फलस्येव निकषेणाविलं पयः M. 2. 8; तस्याविलांभःपरिशुद्धिहेतोः R. 13. 36. --2 Impure, spoiled; Ki. 8. 37; fig. also; त्वदीयैश्चरितैरनाविलैः Ku. 5. 37. --3 Dark-coloured, dark-blue, darkish; V. 5. 8. --4 Dim, obscure; आविलां मृगलेखां R. 8. 42.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0261-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आविल त्रि० आविलति दृष्टिंस्तृणाति विल्--स्तृतौ क । १ कलुषे अय बिल भेदने बिलप्रकृतिकत्वात् वर्ग्य बमध्य- इतिरायमु० “समलक्ष्यत बिभ्रदाबि(वि)लाम्” “तस्याबि- (वि)लाम्भःपरिशुद्धिहेतोः” । “ननन्दुरानन्दजलावि(बि) लाक्षाः,” रघुः “यथा त्वदीयैश्चरितैरनावि(बि)लैः” कुमा ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0830,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आविल" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें