🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:39:11 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आश्लेष
āśleṣa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आश्लेष संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. आलिंगन ।
२. लगाव ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-श्लेष m. intimate connection, contact
slight contact, L.
embracing, embrace
intwining, MBh.; BhP.; Megh.; Amar. &c.
adherence, clinging to, Nyāyam.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (159,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आश्लेषः 1 Embracing, clasping, an embrace; आश्लेषलोलुपवधूस्तनकार्कश्यसाक्षिणीं Śi. 2. 17; Amaru. 15, 72, 94; कंठाश्लेषप्रणयिनि जने Me. 3, 106. --2 Contact, intimate connection; relation; सामीप्याश्लेषविषयैर्व्याप्त्याधारश्चतुर्विधः Mugdha. --3 The site of an act. --षा f. (pl.) N. of the ninth Nakṣatra.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0266-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आश्लेष पु० ईषदेकदेशेन श्लेषः संबन्धः आ + श्लिष--घञ् । १ एकदेशसंबन्धे । “सामीप्याश्ले षविषयैर्व्याप्त्याधारश्चतुर्विधः” मुग्धबो० । २ आलिङ्गने च । “आश्लेषलोलुपवधूस्तनकार्कश्य साक्षिणीम्” माघः वेदे नि० क्वचित् लस्य रः । आश्रेषोऽप्युक्तार्थे पु० अश्लेषैव स्वार्थे अण् । अश्लेषा- नक्षत्रे स्त्री । “आश्लेषा नक्षत्रं सर्पा देवताः” तैत्ति०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0845,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आश्लेषः, पुं, (आङ् + श्लिष् + घञ् ।) आलिङ्गनं । इति हलायुधः ॥ (मेघटूते, पूर्व्वमघे ३ । “कण्ठाश्लेषप्रणयिनि जने किं पुनर्दूरसंस्थे” ।) एकदेशसम्बन्धः । यथा । कानने रेमे । इति व्याक- रणं ॥ (अश्लेषा एव । अश्लेषा + अण् । स्त्रियां टाप् ।) अश्लेषा । अश्लेषानक्षत्रसम्बन्धिनि, त्रि । (यथा, तैत्तिरीयसंहितायां । ४ । ४ । १० । १ । “अश्लेषानक्षत्रं सर्पा देवताः” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-195-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आश्लेष" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें