🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:33:39 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आस्तरण
āstaraṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
हाथी की पीठ का रंग-बिरंगा झूल (2.8.42) प्रवेणी · वर्ण · परिस्तोम · कुथ
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आस्तरण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. यज्ञवेदी पर बिछाए कुश ।
२. दरी । बिछौना ।
३. झूल ।
४. फैलाना । बिछाना [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-स्तरण f(ई)n. the act of spreading
आ-स्तरण n. a carpet, rug
a cushion, quilt, bed-clothes
a bed
a layer of sacred grass spread out at a sacrifice, AV. xv, 3, 7; AitBr.; ĀśvGṛ.; MBh.; Pañcat. &c.
an elephant's housings, a painted cloth or blanket worn on his back.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (161,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आस्तरण a. Spreading, covering. --णं 1 Spreading, strewing. --2 A bed, layer; कुसुम˚ a bed of flowers; Ku. 4. 35; सकुसुम˚ strewn with flowers Ś. 3; तमालपत्रास्तरणासु रंतुं R. 6. 64. --3 A cushion, quilt, bedclothes; गत˚ without the bedclothes. --4 A rug, carpet. --5 An elephant's housings, painted cloth (thrown on his back). --6 A layer [] of Kuśa grass spread out at a sacrifice.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0270-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आस्तरण न० आस्तीर्य्यते कर्म्मणि ल्युट् । १ आस्तीर्य्यमाणे कटादौ “दिवास्तरणसंकीर्ण्णे विस्तीर्ण्णे गमर्नोत्तमे” । “दर्भा- स्तरणमास्तीर्य्य” भा० प० २५० अ० । २ आस्तरण पट्याम् स्त्री ङीप् । मावे ल्युट् । ३ विस्तारे । “निवेशनं पुनर्नवीकृत्य लेपनास्तरणोपस्तरणैः” आश्व० गृ० । आस्तरणे दीयते कार्य्यं वा व्युष्टा० अण् । ४ आस्तरणे दीयमाने ५ तत्र कार्य्ये च त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0891,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आस्तरणं, क्ली, (आस्तीर्य्यते यत् येन वा आङ् + स्तृ + कर्म्मणि करणे वा ल्युट् ।) हस्तिपृष्ठस्थित- चित्रकम्बलं । झुल इति भाषा । तत्पर्य्यायः । प्रवेणी २ वर्णः ३ परिस्तोमः ४ कुथा ५ कुथः ६ । इत्यमरः ॥ प्रवेणिः ७ परिष्टोमः ८ कुथं ९ । इत्यमरटीका ॥ (शय्या, कुशासनं । यथा रामा- यणे, ३ काण्डे । “राङ्कवास्तरणे पूर्व्वमयोध्यायामिवासने” । महाभारते, आदिपर्ब्बणि । “दर्भास्तरणमास्तीर्य्य निश्चयात् धृतराष्ट्रजः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-198-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आस्तरण" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें