🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:13:44 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आहत
āhata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
झूठे अर्थ वाला (1.6.22)
गुणा किया हुआ (3.1.87) गुणित
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आहत १ वि॰ [सं॰] [संज्ञा आहति]
१. जिसपर आघात हुआ हो । चोट खाया हुआ । घायल । जखमी । जैसे,—उस युद्ध में ४०० सिपाही आहत हुए ।
२. जिस संख्या को गुणित करें । गुण्य ।
३. व्याघात दोष से युक्त (वाक्य) । परस्पर विरुद्ब (वाक्य) । असंभव (वाक्य) ।
४. तुरंत धोया हुआ (वस्त्र) । (बस्त्र) जो अभी धुलकर आया हो ।
५. पुराना । जीर्ण । गल हुआ ।
६. चलित । कंपित । थर्राता हुआ । हिलता हुआ ।
७. हत । मृत [को॰] ।
८. आघात किया हुआ । बजाया हुआ [को॰] । कुचला या रौंदा हुआ [को॰] । यौ॰—हताहत = मारे हुए और जखमी ।
आहत २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. ढ़ोल ।
२. नया अथवा पुराना वस्त्र [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-हत mfn. struck, beaten, hit, hurt, R.; Ragh.; Kum.; Kathās.; VarBṛ. &c.
fastened, fixed, RV.; AV.
beaten, caused to sound (as a drum &c.), MBh.; Hariv.; Ragh. &c.
crushed, rubbed, Śiś.
rendered null, destroyed, frustrated, BhP.; VarBṛS.
multiplied, VarBṛS.
hit, blunted (said of a Visarga, when changed to ओ), Sāh.
uttered falsely, L.
known, understood, L.
repeated, mentioned, L.
आ-हत m. a drum, L.
आ-हत n. old cloth or raiment, L.
new cloth or clothes, L.
assertion of an impossibility, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (162,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आहत p. p. 1 Struck, beaten (as a drum &c.); Ku. 4. 25, 30; R. 4. 23, 12. 77. --2 Trodden; पादाहतं यदुत्थाय मूर्धानमधिरोहति Śi. 2. 46; गजदंताहता वृक्षाः Rām. --3 Injured, killed. --4 Dispelled, destroyed, removed. --5 Multiplied (in Math.); सूर्याब्धिसंख्यया द्वित्रिसागरैरयुताहतैः Sūrya S.; एकैकमब्देषु नवाहतेषु Bṛ. S. 8. 22. --6 Known, understood. --7 Rolled (as dice). --8 Uttered falsely. --तः A drum. --तं 1 A new cloth or garment. --2 An old garment. --3 A nonsensical or meaningless speech, an assertion of impossibility; e. g. एष वंध्यासुतो याति Subhāṣ. --Comp. --लक्षण a. = आहितलक्षण q. v. under आधा.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0271-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहत त्रि० आ + हन--क्त । १ ताडिते, “आह्लादिकह्ला- रसमीरणाहते” “नयनयुगनिमोलत्तावदेवाहतोऽसौ” माघः । २ बन्ध्यासुतोहमित्यादौ मृषार्थके वाक्येन० । ३ ढक्कायाम् पु० । “ईषद्धौतं नवं शुभ्रं सदशं यन्न धारि तम् । आहतं तद्विजानीयात् सर्व्वकर्म्मसु पावनम्” वसिष्ठोक्तलक्षणे ४ वस्त्रे न० । “आहतेन वसनेन तां परिदध्यात्” गोभि० । “आच्छादनं तु योदद्यादाहतं श्राद्धकर्म्मणि” वायु० पु० । “परिधाप्याहते शुक्ले वाससी हेम- कुण्डले” छन्दो० ५ पुराणवस्त्रे न० तस्य उपभोगेन मर्दितप्रा- यत्वात्तथात्वम् । ६ आघातप्राप्ते ७ मर्दिते त्रि० “पादाहतं यदुत्थाय मूर्द्ध्वानमधिरोहति” माघः । ८ आघूर्णिते । ९ अभ्यस्ते १० गुणिते च त्रि० “सूर्थ्याब्धिसंख्यया द्वित्रि- सागरैरयुताहतैः” सू० सि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0896,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहतं, क्ली, (आ + हन् + क्त ।) पुरातनवस्त्रं । नूतन- वस्त्रं । इति मेदिनी ॥ मृषार्थकवाक्यं । इत्यमरः ॥
आहतः, त्रि, (आ + हन् + क्तः ।) गुणितः । ता- डितः । इति मेदिनी ॥ (“प्रति दिवसं याति लयं वसन्तवाताहतेव शिशिरश्रीः” । इति पञ्चतन्त्रम् । ज्ञातः । मिथ्योक्तः । इत्यजयः ॥ निहतः । “द्व्यूना विं- शतिराहताक्षौहिणीनाम्” । इति महाभारतम् ।)
आहतः, पुं, (आहन्यते यः + आङ् + हन् + कर्म्मणि + क्त ।) आनकः । ढक्का । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-199-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आहत" आता है (18)
ऋक्ण आहत । चोट खाया हुआ । क्षतअभिहत पीटा हुआ । ताड़ित । आहत । आक्रांतविनिहत चोट खाया हुआ । आहतव्रणित व्रणयुक्त । आहत । घायलसूदित आहत । घायल । जख्मीभिन्नदेह आघातयुक्त । आहत । क्षत विक्षतनिर्विद्ध घायल । आहतघायल जिसको घाव लगा हो । चोट खाया हुआ । चुटैल । जख्मी । आहतलून छिन्न । कटा या लुना हुआकीर्ण फैला हुआ । बिखरा हुआग्रथित एक जगह नत्थी किया हुआ या बाँध हुआ । ग्रंथितअभ्यमित रोगीअभ्यांत रोगी । आतुरविहत बधित । काटा हुआ । मारा हुआहिंसित जिसकी हिंसा की गई हो । जिसे मार डाला गया होत्रुटित कटा या टूटा हुआप्रजवित प्रेरित । चालितसपत्राकृत जिसे ऐसा तीर लगा हो कि उसके पंख तक भीतर घुस गए हो
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें