🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:27:56 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ग्रथित
grathita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ग्रथित १ वि॰ [सं॰]
१. एक जगह नत्थी किया हुआ या बाँध हुआ । ग्रंथित । उ॰—प्रतिक्षण में उलझा है कल्पों का ग्रंथित जाल ।—अपलक॰, पृ॰ ८७ । रचा हुआ । रचित ।
३. क्रमबद्ध । श्रेणीबद्ध । वर्गीकृत ।
४. जमा हुआ । गाढ़ा किया हुआ ।
५. आहत । क्षत ।
६. अधिकृत ।
७. वर्जित ।
७. गाँठ युक्त । गाँठवाला [को॰] ।
ग्रथित २ संज्ञा पुं॰ कठिन गाँठवाली गिल्टी [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ग्रथित mfn. strung, tied, bound, connected, tied together or in order, wound, arranged, classed, RV. ix, 97, 18; ŚBr. xi; MBh. &c.
set with, strewn with, MBh. &c.
artificially composed or put together (the plot of a play), Śak. i, 1/2; Mālav. i, 1/2; Vikr.
closely connected with each other, difficult to be distinguished from each other, MBh. i, v, xii; BhP. iv f.
having knots, knotty, Suśr. i f., iv
coagulated, thickened, hardened, vi
hurt, injured, L.
seized, overcome, L.
ग्रथित n. the being strung Sch.
a tumour with hard lumps or knots, Suśr. ii, 14, 1 and 4; iv, 21, 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (370,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ग्रथित p. p. [ग्रंथ् संदर्भे क्त नलोपः] 1 Strung or tied together. --2 Composed; कालिदासग्रथितवस्तुना नाटकेन Ś. 1. वर्णैः कतिपयैरेव ग्रथितस्य स्वरैरिव Śi. 2. 72. --3 Arranged, classed. --4 Thickened, coagulated. --5 Knotty. --6 Hardened. --7 Hurt, injured. --8 Seized, taken possession of. --9 Overcome. --तं A tumor with hard knots.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0471-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ग्रथित त्रि० ग्रन्थ--संदर्भे क्त नलोपः । सूत्रादिना कृत- सन्दर्भे माल्यादौ “पर्य्यायग्रथिताक्षसूत्रवलयाः” पबो० । “अथास्य रत्नग्रथितोत्तरीयम्” “कुसुमैर्ग्रथिताम- पार्थिवैः” (स्रजम्) रघुः । “तच्छोककूटमद्यापि ग्रथितं सुदृढं मुने” भा० आ० १ अ० । “वर्णैः कतिपयैरेव ग्रथि- तस्य स्वरैरिव” माघः । २ क्रान्ते ३ हिसिते च मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2741,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ग्रथितं, त्रि, (ग्रथ्यते स्म इति । ग्रन्थ ग दर्भे + क्तः । ततो न लोपः ।) कृतग्रन्थनम् । गाँथा इति भाषा । तत्पर्य्यायः । ग्रन्थितम् २ दृब्धम् ३ । इत्यमरः । ३ । १ । ८६ ॥ गुम्फितम् ४ । (यथा, रघुः । ८ । ३४ । “कुसुमैर्ग्रथितामपार्थिवैः स्रजमातोद्य शिरोनिवेशिताम् ॥”) आक्रान्तम् । हिंसितम् । इति मेदिनी । ते । १०६ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-372-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "ग्रथित" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें