🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:30:31 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आहाव
āhāva
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कुएँ के पास (पशुओं के पानी पीने के लिये) बना हौज़ (1.10.26) निपान
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आहाव संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. ललकार । युद्ध के लिये आह्वान ।
२. अग्नि ।
३. युद्ध ।
४. कूएँ के पास बनी हुई पानी की वह टंकी जिसमें पशु पक्षी आकर पानी पीते हैं । [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-हाव &c. See आ-√ हु & आ-√ ह्वे.
1. आ-हाव m. a trough, pail, vessel, RV.
a trough near a well for watering cattle, Pāṇ.
(for 2. आ-हाव See आ-√ ह्वे.)
2. आ-हाव m. a particular invocation (शोंसावोम् corrupt from शंसाव, ‘let us two pray!’) by which the Hotṛ addresses the Adhvaryu, AitBr.; ĀśvŚr. (cf. आ-ह्वान)
battle, war, L.
(for 1. आ-हाव See आ-√ हु.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (162,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आहव, आहाव, आहवन &c., See under आहु and आह्वे.
आहावः [आ-हु आधारे घञ्] Fire; see under आह्वे also.
आहावः 1 A trough near a well for watering cattle. --2 War, battle. --3 Invoking, calling.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0271-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहाव पु० आ + ह्वे + घञ् संप्रसारणे वृद्धिः । कूपसमीपे गवा- दीनां जलपानाय प्रस्तरादिना रविते (खाल) १ क्षुद्रजला- शये निपाने “प्राविशन्नाहवप्रज्ञा आहावमुपलिप्सवः” भट्टिः । “आहावमुदकाधारम्” जयन० “निपानमाहावः” पा० । २ युद्धे । भावे घञ् । ३ आह्वाने आ + हु--आधारे घञ् । ४ अग्नौ । “नाभिं यज्ञानां सदनं रयीणां महा- माहावभि संनवन्त” ऋ० ६, ७, २ । आहूयतेऽस्मिन्नाहा वमग्निम् वृष्ट्युदकधारणमाहावं निपानास्थानीयं वा” भा० । आ + ह्वे--भावे करणे वा घञ् । ५ मन्त्रविशेषेणा- ह्वाने ६ आह्वानसाधने मन्त्रभेदे च “आदौ निविद्धानी- यानां सूक्तानामनेकञ्चेत् प्रथमेष्वाहावः” आश्व० श्रौ० । “तस्यानेकत्वे प्रथम एवाहावः” वृत्तिः “तृतीयसवने शस्त्रा- दिष्वाहावः आश्व० श्रौ० । “एषु आहावः प्रातः सव- नेन शास्त्रादिषु” आ० श्रौ० । “एषु स्थानेषु ऋगक्षरेणा- ह्वाने विहिते शींसावोमित्यनेनैवाह्वानं कुर्य्यात् नान्ये नेति नियम्यते” वृत्तिः “शों सामों दैवेत्याहावे” आश्व० श्रौ० प्रतिगरसंज्ञार्थमिमे सूत्रे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0904,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहावः, पुं, (आङ् + ह्वे + अप् ॥ निपातनात्वृद्धिः ।) कूपसमीपे पश्वादिजलपानार्थकृतस्वल्पजलाशयः । इत्यमरः ॥ चौवाच्चा इति भाषा । (आहूयतेऽरि- रत्रैति व्युत्पत्त्या ।) युद्धं । आह्वानं । इति धरणिः ॥ (आहूयतेऽत्र इति आ + हु + अधिकरणे घञ् ।) अग्निः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-199-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें