🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:26:11 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आहुति
āhuti
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. आ-हुति f. offering oblations with fire to the deities
any solemn rite accompanied with oblations, RV.; AV.; TS.; AitBr.; ŚBr.; MBh. &c.
आ-हुति m. N. of a son of Babhru, MBh.; Hariv.; VP.
2. आ-हुति f. calling, invoking [sometimes with this sense in the oldest Vedic texts, but See the more correct form आ-हूति]
(for 1. आ-हुति See आ-√ हु.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (162,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आहुतिः f. 1 Offering an oblation to a deity, any solemn rite accompanied with oblations; होतुराहुतिसाधनं R. 1. 82. --2 An oblation offered to a deity.
आहुतिः f. Calling, invoking, challenging.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0272-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहुति स्त्री आ + हु--क्तिन् । देवोद्देशेन मन्त्रेणाग्नौ हविः- क्षेपे । “अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते” मनुः । “वेत्य सौम्य! यथा पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति” छा० उ० । “प्रातराहुत्यां हुतायां पूर्ण्णाहुत्यन्ते वरदा- नम्” कात्या० २०, १, २० । “जुहुयात्सर्पिराहुतीः” मनुः “प्राणाद्याहुतिपञ्चकम्” स्मृतिः । आहूयते कर्मणि क्त । २ आहूयमाने हवनीयद्रव्ये हविरादौ । “पुनानं पवनो- द्धूतैर्धूमैराहुतिगन्धिभिः” रघुः । “ब्रह्माहुतिहुतं यच्च” मनुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0904,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आहुतिः, स्त्री, (आ + हु + क्तिन् ।) देवोद्देशे मन्त्रो- च्चारणपूर्व्वकोऽग्नौ हविर्निक्षेपः । तत्पर्य्यायः । देवयज्ञः २ होमः ३ होत्रं ४ वषट्कारः ५ । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, रघौ १ । ५३ । “पुनानं पवनोद्धूतैर्धूमैराहुतिगन्धिभिः” । धर्म्मात् मरुद्वत्यां जातः स्वनामख्यातो मरुद्भेदः । यथा हरिवंशे, -- “मरुद्वती मरुत्वन्तो देवानजनयत् सुतान् । नहुषं चाहुतिं चैव चारित्रं ब्रह्मपन्नगम्” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-199-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आहुति" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें