🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:08:19 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आह्वान
āhvāna
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बुलाने के नाम (1.6.8) हूति · आकारणा
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-ह्वान n. calling, invitation, a call or summons, MBh.; Pañcat.; Hit.
invocation of a deity, Mn.; MBh.
challenge, R.
legal summons, Mṛcch. Comm. on Yājñ.
an appellation, a name, L.
a particular calling in rites = 2. आ-हाव, q.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (163,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आह्वानं 1 Calling, inviting. --2 A call, invitation, summons (in general); सुहृदाह्वानं प्रकुवर्ति Pt. 3. 47. --3 A legal summons (from court or govt. to appear before a tribunal); Mk. 9. --4 Invocation of a deity; Ms. 9. 126. --5 A challenge. --6 A name, appellation. --7 N. of a liturgical formula. --Comp. --दर्शनं day of trial.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0273-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आह्वान न० आ + ह्वे--ल्युट् । आकारणे (डाका) “दूराह्वाने च गाने च रोदने च प्लुतोमतः” व्या० का० । करणेल्युट् । २ संज्ञार्या नामनि नाम्नै वाऽऽकारणं हि क्रियते इति तस्य- तथात्वम् । करणे ल्युट् । ३ आह्वानसाधने राजकीय- पत्रे । (तलवनामा) “यावदाह्वानदर्शनम्” भावे ल्युट् । व्यवहारे विवादनिर्ण्णयार्थं ४ राज्ञाऽऽकारणे (तलपकरा) तत्र वर्ज्यावर्ज्यप्रकारादि मिता० स्मृतिवाक्यात् दर्शितम् । यथा “विमृश्य कार्य्यं न्याय्यं चेदाह्वानार्थमतः परम् । मुद्रां वा निक्षिपेत्तस्मिन् पुरुषं वा समादिशेत् । अकल्यबालस्थविरविषमस्थक्रियाकुलान् । मत्तोन्मत्तप्रम- त्तार्त्तभृत्याज्ञाह्वानयेन्नृपः । न हीनपक्षां युवतिं कुलजातां प्रसूतिकाम् । सर्ववर्णोत्तमां कन्यां तां ज्ञाति- प्रभुकाः स्मृताः । तदधीनकुटुम्बिन्यः स्वैरिण्योगणिकाश्च [] याः । निष्कुला याश्च पतितास्तासामाह्वानमिष्यते । काल देशञ्च विज्ञाय कार्य्याणाञ्च बलाबलम् । अकल्या- दीनपि शनैर्यानैराह्वानयेन्नृपः । ज्ञात्वाभियोग येऽपि स्युर्वने प्रव्रजितादयः । तानप्याह्वानयेद्राजा गुरुकार्य्येष्व- कोपयन्निति” अत्र सर्व्वत्र आह्वानं--करोति णिचि आह्वानयेदिति सिद्धम् । “कृतोलुक् प्रकृतिवच्च कारक मिति वार्त्तिकं तु नेह प्रवर्त्तते बहुलग्रहणात् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0908-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आह्वानं, क्ली, (आङ् + ह्वे + भावे ल्युट् ।) आवा- हनं । डाका इति भाषा । तत्पर्य्यायः । हूतिः २ आकारणं ३ । इत्यमरः ॥ (यथा मनुः ९ । १२६ । “जन्मज्येष्ठेन चाह्वानं स्वब्राह्मण्यास्वपि स्मृतम्” ।) (आहूयतेऽनेन । करणे ल्युट् ।) नाम । इति शब्द- रत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-201-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आह्वान" आता है (18)
केतन निमंत्रण । आह्वानआकारण आह्वान । बुलावानिहव पुकार करना । बुलाना । आह्वानउपहूति आमंत्रण । आह्वान । पुकारनासमाह्वान आह्वान । बुलानाहूय आह्वान । आवाहन । जैसे,—देवहूय, पितृ हूयमंत्रणक आह्वान । आवाहन । अभ्यर्थना निगंत्रणहव किसी देवता के निमित्त अग्नि में दी हुई आहुति । बलिआहव युद्ब । लड़ाईहूति बुलावा । आमंत्रणशब्दन शब्द या ध्वनि करनेवाला । ध्वननशीलश्लोक शब्द । ध्वनि । आवाजसंप्रैष यज्ञादि में ऋत्विजों को लगाना । नियुक्तिनिमंत्रण किसी कार्य के लिये नियत समय पर आने के लिये ऐसा अनुरोध जिसका अकारण पालन…संबुद्धि पूर्ण ज्ञान । सम्यक् बोधहोत्रा स्तवन । स्तुतिबत शब्दों पर, विचारों पर जोर देने के लिये प्रयुक्त शब्द । विशेष—संस्कृत म…समाह्व वह जो समान नाम का हो । समान नामवाला
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें