🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:49:50 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

इद्ध
iddha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
इद्ध १ वि॰ [सं॰]
१. प्रकाशित । ज्योतित ।
२. प्रकाशमान । चम- कीला ।
३. आशचर्यकारक । विस्मयजनक ।
४. पालन किया जानेवाला (आदेश) ।
५. दीप्त ।
६. दग्ध ।
७. स्वच्छ । निर्मल [को॰] ।
इद्ध २ संज्ञा पुं॰
१. आतप । धाम ।
२. दीप्ति । कांति ।
३. आशचर्य । अचंभा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
इद्ध इध्म &c. See √ इन्ध्.
इद्ध mfn. kindled, lighted, alight
shining, glowing, blazing, RV.; Mn.; ChUp.; Ratnāv. &c.
clean, clear, bright
wonderful, L.
vehement, fierce, Kir.
इद्ध (अम्), n. sunshine, light, heat
a wonder, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (165,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
इध्म, इद्ध See under इंध्.
इद्ध p. p. [इंध्-क्त] 1 Kindled, lighted; Mv. 1. 53; क्रोध˚ Ratn. 1. 4; Mu. 1. 2; ˚राग Ś. 7. 16 whose glow or red colour has just broken out. --2 Shining, glowing, blazing, bright; Ki. 2. 59; Śi. 1. 63; ˚बोधैः Bk. 1. 5 (पटुबुद्धिभिः) sharp. --3 Clean, clear. --4 Wonderful. --5 Obeyed, unresisted (as order); ˚शासनः Ki. 1. 22 --द्धं 1 Sunshine, heat. --2 Refulgence, splendour. --3 Wonder. --Comp. --दीधितिः fire; Śi. 16. 35. --मन्यु a. having the anger excited.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0276-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
इद्ध न० इन्ध--भावे क्त । १ आतपे, २ दीप्तौ, ३ आश्चर्य्ये । च । कर्त्तरि--क्त । ४ दीप्ते ५ दग्धे च त्रि० । “समिद्धशर- णादीप्ता” भट्टिः । “तमिद्धमाराधयितुं सकर्ण्णकैः” माघः । “इद्धाबोधैरिति” भट्टौ बोधे इद्धत्वं सर्वशास्त्रसूक्ष्मार्थग्रा- हित्वम् शासने इद्धत्वमप्रतिहतत्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0927,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
इद्धं, क्ली, (इन्द + क्तः ।) आतपः । दीप्तिः । इति मेदिनी ॥ आश्चर्य्यं । इति जटाधरः ॥
इद्धः, त्रि, निर्म्मलः । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-205-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें