🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:33:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

इभ
ibha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
हाथी के और नाम (2.8.35) स्तम्बेरम · पद्मी
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
इभ १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ अभी या इभ्या] हाथी । उ॰—राधे तेरे रूप की अधिकाइ । इभ टूटत अरु अरुन पंगु भए बिधना आन बनाइ ।—सूर॰, १० ।२७७६ ।
इभ २ क्रि॰ वि॰ [सं॰ इव] इस प्रकार । ऐसे (डिं॰) । यौ॰.—इभ आनन, इभानन=गणेश । इभकेशर=नागकेशर । इभगंधा=बिषैले फलवाला एक पैधा । इभदंता=एक प्रकार का पौधा । इभपोटा=अल्पवयस्का हाथिनी । इभपोत=कम व्य का हाथी । हभभर—हाथियों का झुंड । इभयुवति= मादा हाथी । हथिनी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
इभ m. (?√ इ, Uṇ. iii, 153) servants, dependants, domestics, household, family, RV. [BRD.]
fearless [Sāy.]
an elephant, Mn.; Bhartṛ.; Ragh. &c.
the number eight
N. of a plant, L.
(accord. to some also in RV. = ‘elephant’)
इभ [cf. Gk. ἐλ-έϕας Lat. ebur.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (167,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
इभः [इ-भन्-किच्च Uṇ. 3. 151] 1 An elephant. --2 Fearless power or servants, dependants (Ved.). --भी A female elephant. [cf. L. ebur]. --Comp. --अरिः a lion. --आख्यः, --केशरा the plant नागकेशर. --आननः N. of Gaṇeśa; cf. गजानन. --उषणा, --कणा a kind of aromatic plant ( गजपिप्पली). --गंधा N. of a plant (the fruit of which is poisonous). --निभीलिका {1} shrewdness, sagacity, sharpness. {2} hemp (भंगा). --पालकः the driver or keeper of an elephant. --पोटा [पोटा पुंलक्षणा इभी] a young female elephant. --पोतः a young elephant, a cub. --भरः a collection of elephants. --युवतिः f. a female elephant.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0279-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
इभः, पुं, स्त्री, (एति गच्छतीति । इण भन् । औ- णादिकोऽयं प्रत्ययः ।) हस्ती । (“खराश्वोष्ट्रमृगेमानामजाविकबधन्तथा” । इति मनुः । ११ । ६८ । यथा, उत्तरचरिते । [] “इभदलितविकीर्णग्रन्थिनिष्यन्दगन्धः” ।) उत्तरपदे श्रेष्ठवाचकः । इत्यमरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-213-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें