🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:49:06 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

इयत्
iyat
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
इयत् वि॰ [सं॰] इतने विस्तारवाला । इतना बड़ा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
इयत् mfn. (fr. pronominal base 3. इ), so large, only so large
so much, only so much
of such extent, RV.; TS.; ŚBr.; AitBr.; Pañcat.; Ragh. &c.;
इयत्, [cf. the syllable iens or ies in such Lat. words as totiens, toties, quotiens, quoties, and in numeral adverbs as quinquies.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (168,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
इयत् a. So much, so large, of this extent; इयत्तवायुः Dk. 93; इयंति वर्षाणि तया सहोग्रं R. 13. 67 so many years; द्बयं नीतिरितीयती Śi. 2. 30 this much; इयतो दिवसानुत्सव आसीत् U. 1
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0279-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
इयत् त्रि० इदं परिमाणमस्य इदम्--वतुप् । एतावदर्थे “नीतं यदि नवनीतं कियदिति यशोदया पृष्टः । इयदिति गुरुजनसविधे विधृतधनिष्ठापयोधरः पायात्” उद्भटः । “इयान् वाव किल पशुर्यावती वपा” ऐत० “इयन्ति वर्षाणि तथा महोग्रम्” रघुः “दृष्टिं निक्षिपतीति विश्वमियता मन्या- महे दुःस्थितम्” सा० द० । अत्र साधनप्रकारः इदम् + प- रिमाणार्थे वतुप् वस्य घः इदम इश् “यस्येति” पा० प्रकृ- तीकारलोपे प्रत्ययमात्रस्थितिः । अतएवात्र वैयाकरणा औपनिषदाश्च पठन्ति । “उदितवति परस्मिन् प्रत्यये शास्त्रयोनौ गतवति विलयञ्च प्राकृतेऽपि प्रपञ्चे । सपदि पदमुदीतं केवलं प्रत्ययोत्थं तदियदिति मिर्मीते कोहृदा पण्डितोऽपि” । स्त्रियां ङीप् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0982,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
इयत्, त्रि, (इदम् परिमाणमस्य । इदम् + वतुप् वस्य यः ।) कियत्संख्याबोधकम् । इति व्याकरणम् ॥ एतो इति भाषा । (यथा, रघुवंशे । १३ । ६७ । “इयन्ति वर्षाणि तया सहोग्र मभ्यस्यतीव व्रतमासिधारम्” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-213-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें