🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:44:39 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ईषत्
īṣat
ⓘ "ईषत" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ईषत् १ वि॰ [सं॰] थोडा़ । कुछ । कम । अल्प । यौ॰—ईषद उष्ण । ईषद हास्य ।
ईषत् २ क्रि॰ वि॰ कुछ कुछ । अल्प रूप में । आंशिक रूप में [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. ईषत् mfn. (pres.p.) attacking, hurting.
2. ईषत् ind. (gaṇa स्वर्-आदि, Pāṇ. i, 1, 37; for the use of ईषत् See Pāṇ. iii, 3, 126, &c.) little, a little, slightly, ŚBr.; R.; Suśr. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (171,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ईषत् ind. [ईस्-अति] Slightly, to some extent, a little; ईषत् चुंबितानि Ś. 1. 3; ईषच्च कुरुते सेवां Pt. 1. 141. --Comp. --उष्ण a. tepid, slightly warm. --ऊन a. not quite complete, a little less than; ईषदूनार्थे कल्यब्. --कर a. {1} doing little. {2} easy to be accomplished; Mv. 4. --(रं) very little. --गुण a. of little merit. --जलं shallow water, a little water. --दर्शनं a glance, sight, view, glimpse. --नाद a. slightly sounding (a term applied to unaspirated soft consonants). --निमय a. exchanged for a little. --पांडु a. a little white or pale, whitish. --(डुः) a pale or light-brown colour. --पान a. that of which a little is drunk. --(नं) a small draught. --परुषः a mean or contemptible person. --रक्त a. pale red. --(क्तः) {1} pale-red colour. {2} undistinguishable colour. --लभ, --प्रलंभ a. to be got for little. --विवृत a. slightly open. --श्वास a. slightly resounding. --स्पृष्ट a. slightly touched (applied to the semi-vowels). --हासः slight laughter, a smile.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0284-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ईषत् अव्य० ईष--अति । १ अल्पे, २ किञ्चिदर्थे च । “ईषत्सहा- सममलं परिपूर्णचन्द्रविम्बानुकारि” देवीमा० ईषदीषदन- वोतविद्य या तातमातृमुदमाविवर्द्धयन्” कुसुमा० । “ईषद- कृता” प्रा० समा० । ईषदुष्णः ईषत्पाण्डु । ३ सूक्ष्मार्थे च “ईषद्धौतं नवं शुक्लं सदशं यन्न धारितम्” वशिष्ठः । “ईषत् सूक्ष्मतन्तुकमिति रघुनन्दनः” एतदुपपदे धातोः खल् ईषत्करः ईषद्दमः । दृशादेस्तु युच् वा । ईषद्दर्शः ईषद्दर्शनः । एतत्पूर्व्वे आढ्ये उपपदे खल् ईष- [] दाढ्यङ्करः “ईषदाढ्यङ्करोऽप्येषः भट्टिः ईषदाढ्यम्भवम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1049-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ईषत् व्य, (ईषणमिति । ईष् + अत् ।) अल्पम् । किञ्चित् । मनाक् । इत्यमरः ॥ (“तं दृष्ट्वा कुपितं पुत्रमीषत्प्रस्फुरिताधरं” । इति विष्णुपुराणे ॥ १ । ११ । १२ । “ईषत् सहासममलं परिपूर्णचन्द्र- विम्बानुकारि कनकोत्तमकान्तिकान्तं” । इति मार्कण्डेयपुराणे, शक्रादिमाहात्म्यम् ॥ “हृदि तिष्ठति यच्छुद्धं रक्तमीषत् सपीतकम्” । इति चरके सूत्रस्थाने सप्तदशाध्यायः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-217-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "ईषत" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें