🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:54:37 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उपनत
upanata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उपनत वि॰ [सं॰]
१. पास आया हुआ ।
२. पास लाया हुआ ।
३. प्राप्त ।
४. उपस्थित ।
५. विनत । नम्र ।
६. (शरणागत के लिये) आश्रित ।
७. पास का या संनिकट का (समय या स्थान) (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उप-नत mfn. bent towards or inwards, ŚBr.; KātyŚr.; Kāṭh.
subdued, subjected, surrendered
dependent on (for protection &c.), Āp.; MBh.; Ragh. &c.
brought near to, approached, near (either in form or space)
fallen to one's share
brought about, produced, existing, being, BhP.; Megh. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (200,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उपनत p. p. 1 (a) Come near, brought, arrived, approached, brought near to; Ś. 5. 19; R. 12. 102. (b) Got, obtained; अचिरोपनतां स मेदिनीं R. 8. 7, 5. 52; चिंतितोपनतां K. 129; V. 3. 22; V. 2. --2 Presenting itself, fallen to the lot of, befallen, occurred; कस्यात्यंतं सुखमुपनतं दुःखमेकांततो वा Me. 109; यदेवोपनतं दुःखात्सुखं तद्रसवत्तरं V. 3. 21; अनुपनतमनोरथस्य 22; 4. 3; so सुहृदुपनतः Me. 100; Māl. 10; K. 33, 132, 348; सुख˚ that readily or without efforts presented itself Ś. 3; अकामोपनतं R. 10. 39 unconsciously committed. --3 Formed, brought about, effected. --4 Presented to, offered, given; परलोकोपनतं जलांजलिं R. 8. 68. --5 Bent down, humbled, subjected, surrendered; दंडोपनतचरितं R. 17. 81, 8. 81; दंडोपनतं शत्रुं Mb. --6 Dependent on (for protection). --7 Approximate, near (in time or space.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0323-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपनत त्रि० उप--नम--क्त । १ नम्रे “शौरेः प्रतापोपनतै- रितस्ततः” माघः २ उपगते च “अचिरोपनतां स मेदि- नीम्” रघुः । ३ उपस्थिते च हेम० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1213,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपनतः, त्रि, (उप + नम् + क्त ।) उपस्थितः । इति हेमचन्द्रः ॥ (“अचिरोपनतां स मेदिनीं” इति रघुः ८ । ७ ॥ नम्रः । यथा, माघे । १२ । ३३ । “शौरेः प्रतापोपनतैरितस्ततः समागतैः प्रश्रयनम्रमूर्त्तिभिः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-254-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "उपनत" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें