🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:10:10 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उरस्
uras
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उरस् n. (√ ऋ, Uṇ. iv, 194), the chest, breast, bosom, RV.; AV.; ŚBr.; MBh.; Śak. &c. (उरसि कृत्वा, or -कृत्य ind. having assented or adopted, but only उरसि कृत्वा in the sense of having put upon the breast, Pāṇ. i, 4, 75)
the best of its kind, L.
उरस् m. N. of a man g. तिकादि, Pāṇ. iv, 1, 154 (in the Kāś.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (217,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उरस् a. Best, excellent. --n. (उरः) The breast, bosom; व्यूढोरस्को वृषस्कंधः R. 1. 13; Ku. 6. 51; उरसि कृ to clasp to the bosom. --Comp. --कटः {1} the sacrificial thread hung round the neck and upon the breast. {2} an upper garment (for boys). --क्षतं injury to the chest. --गामिन् a. going on the breast (as a reptile), creeping, crawling. --ग्रहः, --घातः a disease of the chest, pleurisy. --छदः, --त्राणं a cuirass, breast-plate; Śi. 15. 80. --जः, --भूः, --उरसिजः, --उरसिरुहः the female breast; रेजाते रुचिरदृशामुरोजकुंभौ Śi. 8. 53, 25, 59. --भूषणं an ornament of the breast. --सूत्रिका a necklace of pearls hanging over the breast. --स्थलं the breast, bosom.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0340-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उरस् बलार्थे कण्ड्वा० प० अक० सेट् । उरस्यति बलवान्भवतीत्य- र्थः औरस्यीत् औरसीत् उरस्याम्(साम्)बभूव आस चकार
उरस् न० ऋ--असुन् धातोरुच्च रपरः । वक्षःस्थले । “कवाटविस्ती- र्णमनोरमोरःस्थलस्थित श्रीललनस्य तस्य” “जनितमुदमु- दस्थादुच्चकैरुच्छ्रितोरःस्थलनियतनिषण्णश्रीश्रुतां शुश्रुवान् सः” माघः । “उरोमुकुलितस्तनं जघनमंसबन्धोद्धुरम्” मालती० अस्य ब० व० अन्तस्थस्यकप्समा० “व्यूढोरस्को वृषस्कन्धः” रघुः । “प्रकृत्यैव शिलोरस्कः” कुमा० । क्वचिन्न । “हारोरा वनमार सा” सुप्रसिद्धपद्यम् । तेन निर्मित अण् औरस, पुत्रभेदे “औरसः क्षेत्रजश्चैव दत्तःकृतिमएव चेति” कालि० पु० उरोजातमात्रे च औरसं भयम् । पक्षे यत् उरस्य । बक्षोगते । २ श्रेष्ठे न० । तस्य ६ त० अन्ते अच् समा० । अश्वौरस अश्वप्रधाने । ३ ऋषिभेदे पु० तस्यापत्यम् तिका० फिञ् औरसायनि । उरशवत् भर्गादिकार्यम् । उरः प्राशस्त्येनास्य अर्शा० अच् । उरस प्रशस्तोरस्के त्रि० । पाठान्तरे तिकादिषु उरसशब्दोऽपि पमते उर- शवत् फिञ् भर्गादिकार्यञ्च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1365,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें