🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:07:52 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उरुक्रम
urukrama
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उरुक्रम १ वि॰ [सं॰]
१. बलवान् । पराक्रमी ।
२. लंबे लंबे पाँव बढ़ानेवाला । लंबे डग भरनेवाला ।
उरुक्रम २ संज्ञा पुं॰
१. विष्णु का वामन अवतार ।
२. सूर्य ।
३. शिव (को॰) ।
४. लंबा डग (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उरु—क्रम mfn. far-stepping, making wide strides (said of Viṣṇu), RV.; TUp.
उरु—क्रम (अस्), m. (Viṣṇu's) wide stride, MaitrS. i, 3, 9
N. of Viṣṇu, BhP.
of Śiva.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (217,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उरुक्रम पु० उरवः मूम्यादिव्यापकत्वात् क्रमाः पादविक्षेपा अस्य । १ वामनरूपे भगवदवतारे “यस्योरुषुविक्रमणेष्वधि- क्षियन्ति भुवनानि विश्वा” ऋ० १, १५४, २, “यस्य विष्णो- रुरुषु विस्तीर्णेषु त्रिसंख्याकेषु विक्रमणेषु पादप्रक्षेपेषु विश्वा सर्वाणि भुवनानि भूतजातान्याश्रित्य निवसन्ति स विष्णुः स्तूयते” भा० । इति तस्योरुक्रनत्वे लिङ्गमुक्तम् । “शं न इन्द्रो वृहस्पतिः शं नो विष्णररुक्रमः” ऋ० १, ९, ९, उरुं विस्तीण्णं क्रामति पादान् पिक्षिपतीत्युरुक्रमः विष्णुः” भा० । उरु प्रधानं पदमाश्रमं क्रामति--क्रम- [] अच् ६ त० । भगवतोऽष्टमावतारे २ ऋषभदेवे च । “अष्टमे मेरुदेव्यान्तु नाभेर्जात उरुक्रमः । दर्शयन् वर्त्म धीराणां सर्चोषामात्मनाकृतम्” भा० १ स्क० ३ अ० ऋषभशब्दे विवृति र्दृश्या ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1366-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें