🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:40:57 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ऊधस्
ūdhas
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ऊधस् संज्ञा पुं॰ [सं॰] १ स्तन । छाती ।
२. मित्रों के मिलने का गुप्त स्थान [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ऊधस् m. n. (in Veda also) ऊधन्, ऊधर् (see Whitney's Gr. 430 b; in classical Sanskṛt the stem ऊधन् appears only in the fem. of an adj. compound, e.g. कुण्डोध्नी &c.) (√ वह् Comm. on Uṇ. iv, 192; √ उद्, T.) the udder of any female, breast, bosom, RV.; AV.; ŚBr.; MBh. &c.
figuratively applied to the clouds, RV.
the night, Nir.
N. of a passage in the Mahānāmnī (q.v.) verses, Lāṭy.
ऊधस् [cf. Gk. οὖθαρ; Lat. ūber; Angl.Sax. ūder; Old High Germ. ūtar; Mod. Germ. Euter; Mod. Eng. udder; Gaël. uth.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (221,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ऊधस् n. 1 An udder (changed to ऊधन् in Bah. comp.); भुवं कोष्णेन कुंडोध्नी मेध्येनावभृथादपि R. 1. 84. --2 A covered secret place to which only friends are admitted. --3 The bosom. --4 The breast of a mother.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0344-1)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ऊधस् न० उन्द--क्लेदने असुन् किच्च दीर्घः । स्त्रीगव्यादेः दुग्धा धारे स्थाने(मेढ) “गवामूधस्सुवक्षणासु” ऋ० १०, ४९, १० । [] “यदैव स्त्रियै स्तनावाप्यायेते ऊधः पशूनाम्” शत० ब्रा० २, ५, १, ५ । अस्य बहु० स० अनङ् समा० ङीप् । पीनोघ्नी घटोघ्नी । “भुवं कोष्णेन कुण्डोध्नी मेध्येनावभृथादपि” रघुः । अस्त्रियान्तु न कुण्डोधेधैनुकम्” सि० कौ० । अनन्तत्वेनेवोपपत्तौ अनङ्विधानं समासे सान्तप्रयोग- वारणार्थम् । समासान्तविधेरनित्यत्वात् क्वचिन्न “मण्डू- कनेत्रां स्वाकारां पीनोधसमनिन्दिताम् । अमिनन्द्य स तां राजन्नन्दिनीं गाधिनन्दनः” भा० आ० १७५ अ० । आर्षत्वाद्वा तथा प्रयोगः । लोके तु न तथा । तत्र भवः शरीरावयवत्वात् यत् । ऊधस्य तद्भवे दुग्धे न० । “ऊधस्यमिच्छामि तवोपभोक्तुम्” रघुः । प्राशस्त्ये मतुप् मस्य वः ङीप् । ऊधस्वती प्रशस्तोधोयुक्तायां गवि । “सिषिचुःस्म व्रजान् गावः पयसोधस्वतीर्मुंदा” भा० १, १०, ५ । ऊधसे हितम् गवादि० यत् अनङ् च । ऊधन्य ऊधसोहिते द्रव्यभेदे, यद्भोजने आपीनं पीनं भवति तस्मिन् द्रव्ये त्रि० । २ रात्रौ निरु० तस्याश्च हि मकरकरसम्पर्केण क्लेदयोगात्तथात्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1384-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें