🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:03:03 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

एकार्थ
ekārtha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
एकार्थ वि॰ [सं॰] समान अर्थवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एकार्थ m. one and the same object, MBh.; Rājat.
one and the same purpose
one and the same meaning
एकार्थ mfn. having the same purpose or aim, KātyŚr.; MBh. i, iii; R. &c.
having the same meaning, denoting the same thing, synonymous, Nir.
(in rhet.) tautological (as a sentence), Vām. ii, 2, 11; Kāvyād.
expressing one thing, forming only one notion (as a compound)
एकार्थ m. N. of a glossary of synonymous words
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (230,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एकार्थ पु० एकः अर्थः प्रयोजनमभिधेयम् पदार्थो वा । एकस्मिन् १ प्रयोजने २ अभिधेये ३ पदार्थे च । “वर्ण्णाः पदं प्रयोगार्हानन्वितैकार्थबोधकाः” सा० द० । बहु० । ४ एकाभिधेये शब्दभेदे एकार्थश्च एकशक्त्योपस्थापितार्थकः । ५ एकप्रयोजनयुक्ते त्रि० । अभूततद्भावे च्वि + मू--घञ् । एकार्थीभाव अनेकार्थानामेकार्थताप्राप्तौ पु० “समासे खलु भिन्नैव शक्तिः पङ्कजशब्दवत् । बहूनां वृतिधर्माणां वचनैरेव साधने । स्यान्महत् गौरवं तस्मादेकार्थीभाव आश्रितः” इति भर्तृहरिः । कर्त्तरि क्त । एकाथींमूत परस्परमन्विते एकस्मिन् विशिष्टार्थे च “एकार्थमनेक- शब्दं वाक्यम्” निरु० । वै० मते वाक्येऽपि शक्तिः अखण्ड- वाक्यस्फोटस्यैव वाचकत्वात् “पदे न वर्णाविद्यन्ते वर्णेष्वव- यवा न च । वाक्यात् पदानामत्यन्तं प्रविवेको न कश्चन । [] व्राह्मणार्थोयथा नास्ति कश्चिद् ब्राह्मणकम्बले । देवदत्तादयो वाक्ये तथैव स्युर्निरर्थकाः” इति “वाक्यस्फोटोऽतिनिष्कर्षे तिष्ठतोति मतस्थितिरिति च” हरिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1520-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें