🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:05:10 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कदन
kadana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कदन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मरण । विनाश ।
२. युद्ध । संग्राम । जैसे, कदनप्रिय ।
३. हिंसा । पाप ।
३. दःख । उ॰—कदन विदन अकदन तुदा गहन वृजन क्लेश आहि । दुःख जनि दे अब दे बैठी कत अनखाहि ।—नददास (शब्द॰) ।
५. मारनेवाला । घातक ।म विशेष—इस अर्थ में यह यौगिक या समस्त पद के अंत आता है । जैसे,—मदनकदन कंसकदन ।
६. छुरिका । छुरी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कदन n. destruction, killing, slaughter, MBh.; R.; Pañcat. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (247,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कदनं 1 Slaughter, havoc, destruction; U. 5. 10. --2 War. --3 Sin.
कदनं See under कद्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0374-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कदन न० कद--णिच्--घटादि० करणे ल्युट् । १ पापे, माये [] ल्युट् । २ मर्दने, ३ मारणे च । आधारे ल्युट् । ४ युद्वे । “तथा प्रजानां कदनं विदधुः कदनप्रियाः” भाग० ७, २, ११ । “संसारचक्रकदनात् ग्रसता प्रणीतः” भाग० ७, ९, १६ । कद--भावे ल्युट् । ५ विह्वलतायाम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1641-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कदनं, क्ली, (कदयति दुःखं वैक्लव्यं वा प्राप्नोत्यनेन कद्यते दुःखंप्राप्यतेऽनेन वा । कद् + णिच् + करणे ल्युट् । घटादित्वात् न वृद्धिः । कद्यते इति भावे ल्युट् । कद्यते आहन्यते विह्वलीक्रियते निहन्यते वा यत्र । अधिकरणे णिच् ल्युट् यद्वा कद्यते म्रियते यत्र ।) पापम् । (यथा, भागवते ७ । ९ । १६ । “त्रस्तोऽस्म्यहं कृपणवत्सल ! दुःसहोग्र- संसारचक्रकदनात् ग्रसतां प्रणीतः” ॥) मर्द्दः । (यथा, रामायणे । ६ । २८ । २० । “क्रोधेन कदनं चक्रे वानराणां युयुत्सताम्” ॥) युद्धम् । इति मेदिनी ॥ (यथा, भागवते । ७ । २ । १३ । [] “इति ते भर्तृनिर्द्देशमादाय शिरसादृताः । तथा प्रजानां कदनं विदधुः कदनप्रियाः” ॥) मारणम् । इति भूरिप्रयोगः जटाधरश्च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-017-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें