🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:25:10 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कपिश
kapiśa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
काला-पीला मिश्रित (1.5.17) श्याव
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कपिश १ वि॰ [सं॰]
१. काला और पीला रंग मिलाने से जो भूरा रंग बने, उस रंग का । मटमैला । उ॰—पुरइन कपिश निचोल विविध रँग विहँसत सचु उपजावे । सूर श्याम आनंद कंद की शोभा कहत न आवै ।—सूर (शब्द॰) ।
२. पीला भूरा । लाल भूरा । बादामी । उ॰—कपिश केश कर्कश लंगूर खल दल बल भानन ।—तुलसी (शब्द॰) ।
कपिश २ संज्ञा पुं॰
१. भूरा या बादामी रंग ।
२. लाल और काले रंग का मिश्रित रंग ।
३. धूप द्रव्य ।
४. एक प्रकार का बाण ।
५. एक प्रकार का पद्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कपिश mf(आ)n. ‘ape-coloured’, brown, reddish-brown, MBh.; BhP. &c.
कपिश m. brown or reddish colour
incense, L.
the sun, L.
N. of Śiva, L.
कपिश f(आ, ई). a spirit, sort of rum, L.
कपिश n. a sort of rum, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (251,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कपिश a. [कपि-अत्वर्थे श] 1 Brown, reddish-brown. --2 Reddish; (छायाः) संध्यापयोदकपिशाः पिशिताशनानां Ś. 3. 27; तोये कांचनपद्मरेणुकपिशे 7. 12; V. 2. 7; Me. 21; R. 12. 28. --शः 1 The brown colour. --2 A compound of red and black colour. --3 Storax or coarse benzoin. --शा 1 The Mādhavī creeper. --2 N. of a river. --शा, --शी, --शं A spirit, a kind of rum. --Comp. --अंजनः N. of Śiva. --अयनः {1} spirit, a kind of rum. {2} a deity.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0377-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कपिश पु० कपिः कपिनामास्त्यस्य लोमा० श । १ सिह्लके (शिलारस) मेदि० कपिं कविवर्ण्णं श्यति शो--क । २ कृष्णपीतमिश्रितवर्ण्णे पु० ३ तद्युक्ते त्रि० अम० । “मधुक- रविटपानमिता तरुपङ्क्तीर्बिभ्रतोऽस्य विटपानमिताः । विपाकपिशङ्गलता--रजसा रोधश्चकास्ति कपिशं गलता” माघः । अत्र तरुपङ्क्तेः कृष्णत्वात् पिशङ्गलतारजो- योगात् श्यावत्वम् । ४ रक्तकृष्णमिश्रवर्ण्णे पु० ५ तद्वति त्रि० “सन्ध्याभ्रकपिशस्तस्य विराधोनाम राक्षसः” रघुः । “ईष- द्बत्तरजः कणाग्रकपिशा चूते नवा मञ्जरी” विक्र० । “नीपं दृष्ट्वा हरितकपिशं केशरैरर्द्धरूढैः” मेघ० । त- त्तुल्य वर्ण्णत्वात् ६ मद्यभेदे न० हला० । “ग्रामानपश्यत् कपिशं पिपासतः” माघः ७ माधवीलतायां मेदि० स्त्री । ८ उत्कलदेशसमीपस्थे नदीभेदे । “स तीर्त्त्वा कपिशां सै- न्यैर्वद्धद्विरदसेतुभिः । उत्कलादर्शितपथः कलिङ्गा- भिमुखं ययौ” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1672,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कपिशः पुं, (कपिः वर्णविशेषः अस्त्यस्य कपिनामा- स्यास्ति वा लोमादित्वात् शः ।) श्यावः । कृष्ण- पीतमिश्रितवर्णः । तद्युक्ते त्रि । इत्यमरः १ । ५ । १६ ॥ (यथा, रघुः १२ । २८ । “सन्ध्याभ्रकपिशस्तस्य विराधो नाम राक्षसः । अतिष्ठन्मार्गमावृत्य रामस्येन्दोरिव ग्रहः” ॥ सर्व्ववर्णमयत्वात् शिवः । यथा, महाभारते १३ । शिवसहस्रनामकीर्त्तने १७ । ९७ । “कपिलः कपिशः शुक्लः आयुश्चैव परोऽपरः” ॥) सिह्लकनाम गन्धद्रव्यम् । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-025-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कपिश" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें